Είναι η γιόγκα σωματική άσκηση (γυμναστική);

  Ταγαράκης Χρήστος. Ερευνητής Αθλητιατρικής (ΑΚΟΥΣΤΕ ἐπίσης: Η ΑΠΑΤΗ ΤΗΣ ΓΙΟΓΚΑ ΚΑΙ ΤΗΣ ΠΙΛΑΤΕΣ-mp3)

Είναι η γιόγκα ως μυϊκή άσκηση κατάλληλη για τη βελτίωση της υγείας;

Περιεχόμενα.- Γιόγκα και γυμναστική. Εισαγωγή.
- Διάφορες πλευρές του θέματος.
α) Ποιες είναι οι κατάλληλες αθλητικές δραστηριότητες για τη βελτίωση της υγείας; (ιατρική - αθλητιατρική προσέγγιση).
β) Αν δει κανείς τη γιόγκα ως γυμναστική, είναι κατάλληλη, ως μέθοδος σωματικής άσκησης, για τη βελτίωση της υγείας; (ιατρική - αθλητιατρική προσέγγιση).
γ) Μπορεί να δει κανείς τη γιόγκα ως απλή γυμναστική, αποκομμένη από τον ινδουισμό και το βουδισμό;
(θρησκειολογική προσέγγιση).
δ) Πού οφείλεται η ευφορία που νιώθει κάποιος όταν κάνει τη γιόγκα ως "γυμναστική"; Σε τι διαφέρει αυτή η ευφορία από την ευχάριστη κατάσταση που νιώθει αυτός που συμμετέχει σε συνηθισμένες αθλητικές δραστηριότητες;..

- Συμπεράσματα.
- Επίλογος.
- Βιβλιογραφία - σημειώσεις.
α. Αθλητιατρική.
β1. Η θρησκειολογική άποψη για τη γιόγκα.
β2. Γιόγκα και νοερή προσευχή.
γ. Συγγραφικό έργο του ιδίου (επιστημονικές δημοσιεύσεις και βιβλία, ενδεικτική αναφορά).
ε) Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα.
Γιόγκα και γυμναστική. Εισαγωγή
Εδώ και αρκετές δεκαετίες, ορισμένοι κύκλοι προβάλλουν στο δυτικό κόσμο τη γιόγκα ως ιδανική μορφή σωματικής άσκησης. Επίσης γίνονται μαθήματα - σεμινάρια γυμναστικών ασκήσεων· διδάσκονται στάσεις και κινήσεις του σώματος, όπως αυτές εφαρμόζονται στον ινδουισμό και στον βουδισμό (γιόγκα).
Στο παρόν κείμενο γίνεται προσπάθεια να παρουσιαστεί το θέμα με τον απλούστερο δυνατό τρόπο. Σκοπός της μικρής αυτής εργασίας είναι να μπορέσει να αντιληφθεί ο καθένας, ανεξαρτήτως των θρησκευτικών, πολιτικών ή άλλων προτιμήσεών του, τις διάφορες πλευρές του ζητήματος.
Η σωματική άσκηση είναι κοινό αγαθό, όπως και η ελευθερία. Ο κάθε ένας έχει το δικαίωμα να γνωρίσει ποια είναι η αλήθεια για το συγκεκριμένο θέμα. Μόνο έτσι, θα είναι σε θέση να επιλέξει ελεύθερα, αυτό που ο ίδιος κρίνει ως σωστό. Η μελέτη γίνεται με βάση τις σύγχρονες απόψεις της ιατρικής, της αθλητιατρικής και της θρησκειολογίας. Στο τέλος του κειμένου παρουσιάζονται, κατά θέματα, ορισμένες βασικές πηγές. Επιπλέον, δίνονται πληροφορίες, που διευκολύνουν τον ενδιαφερόμενο αναγνώστη στην περαιτέρω μελέτη.
Διάφορες πλευρές του θέματος.
α) Ποιες είναι οι κατάλληλες μορφές μυϊκής άσκησης και με ποιες προϋποθέσεις μπορούν να εφαρμοστούν για τη βελτίωση της υγείας; (ιατρική - αθλητιατρική προσέγγιση).

Είναι γνωστό από πλήθος επιστημονικών ερευνών (οι οποίες γίνονται στους χώρους της αθλητιατρικής, καρδιολογίας και άλλων ιατρικών ειδικοτήτων αλλά και των αθλητικών επιστημών), ότι η κατάλληλη σωματική άσκηση μπορεί να βοηθήσει: στη βελτίωση της υγείας και της ποιότητας ζωής, αλλά και στην πρόληψη και την αντιμετώπιση (σε μικρότερο ή μεγαλύτερο βαθμό θεραπεία - αποκατάσταση) διαφόρων παθολογικών καταστάσεων π.χ. παχυσαρκία, σακχαρώδη διαβήτη, υπέρταση, έμφραγμα του μυοκαρδίου, άλλες παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος, εγκεφαλικό επεισόδιο κ.τ.λ.
Οι κατάλληλες αθλητικές δραστηριότητες που εφαρμόζονται για τον σκοπό αυτό, βασίζονται κυρίως στη δυναμική αερόβιου τύπου αντοχή. Οι ασκήσεις αυτές είναι δυναμικές, δηλαδή υπάρχει συνεχής εναλλαγή μυϊκής σύσπασης και μυϊκής χαλάρωσης (π.χ. βάδισμα). Με κάθε κίνηση π.χ. με κάθε βήμα, οι μύες συσπώνται (σφίγγουν) και στη συνέχεια χαλαρώνουν. Λέγονται αερόβιου τύπου, επειδή ενεργοποιούν κυρίως τον αερόβιο μεταβολισμό (μεταβολισμός με την χρήση οξυγόνου) για την παραγωγή ενέργειας. Επιπλέον, είναι ασκήσεις αντοχής, δηλαδή γίνονται για σχετικά μακρύ χρονικό διάστημα (π.χ. διάρκεια τουλάχιστον 15' - 30' λεπτά), με μέτρια ένταση (π.χ. τρέξιμο κατά το δυνατόν μεγάλων αποστάσεων με χαμηλή ταχύτητα).
Επιπλέον, για να μπορέσει η σωματική άσκηση να οδηγήσει στη βελτίωση της φυσικής καταστάσεως και της υγείας, επιδιώκεται η ενεργοποίηση - λειτουργία όσο το δυνατόν μεγαλυτέρων ομάδων μυών, π.χ. οι μύες των ποδιών, των χεριών και του κορμού. Τέτοιες μορφές μυϊκής άσκησης είναι το γρήγορο βάδισμα, το αργό τρέξιμο (τζόγκινγκ - jogging) ή τρέξιμο αντοχής με γρηγορότερο ρυθμό, η κολύμβηση, η αεροβική γυμναστική (γυμναστική η οποία γίνεται με την συνοδεία μουσικής - aerobics) κ.τ.λ. Αυτές οι μορφές μυϊκής άσκησης, οδηγούν, μεταξύ άλλων, στη βελτίωση της αντοχής του αθλούμενου και σε μία καλύτερη φυσική κατάσταση, όταν πληρούν ορισμένα κριτήρια.
Μερικά από αυτά είναι: η διάρκεια της άσκησης (για πόση ώρα χρειάζεται π.χ. να τρέχει κάποιος), η ένταση της άσκησης (με πόση ταχύτητα τρέχει), η συχνότητα της άσκησης (πόσες φορές την εβδομάδα γυμνάζεται) κ.τ.λ. Η αξιολόγηση της καταλληλότητας μιας μορφής άσκησης, για τη βελτίωση της αντοχής (και της υγείας) γίνεται στα ερευνητικά κέντρα.
Έχουν γίνει σε παγκόσμια κλίμακα εκτεταμένες έρευνες, για τα χαρακτηριστικά που θα πρέπει να έχει η σωματική άσκηση, προκειμένου να βοηθήσει στη βελτίωση της υγείας. Πολλές από τις πιο πρωτοποριακές και αναγνωρισμένες διεθνώς έρευνες, έχουν γίνει εδώ και αρκετές δεκαετίες στο Πανεπιστήμιο Αθλητισμού της Κολωνίας (είχαν ήδη συμπεριληφθεί στην πρώτη έκδοση του βιβλίου που αναφέρεται στην συνέχεια το 1976). Επιπρόσθετες νεότερες έρευνες και εκτενής βιβλιογραφική μελέτη παρουσιάζονται διεξοδικά στο βιβλίο της ερευνητικής μας ομάδας (θεωρείται διεθνώς η "Βίβλος της Αθλητιατρικής" - βλέπε και σχετικά σχόλια: Βιβλιογραφία - σημειώσεις. α. Αθλητιατρική.):
Hollmann W., Strüder H. K., Diehl J., Tagarakis C. V. M. Sportmedizin. Grundlagen für körperliche Aktivität, Training und Präventivmedizin. Schattauer Verlag, Stuttgart, New York, 2009 (5. Auflage). (Αθλητιατρική. Βασικές αρχές για την σωματική άσκηση, την προπόνηση και την προληπτική ιατρική, 5^η έκδοση).
Ο αντικειμενικότερος τρόπος εξέτασης της καταλληλότητας μιας μορφής άσκησης για τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης, είναι η μέθοδος που είναι γνωστή ως σπειροεργομετρία. Πρόκειται για μία δοκιμασία κοπώσεως, με ταυτόχρονη μέτρηση της αναπνευστικής λειτουργίας. Τα στοιχεία αυτά, αλλά και δεδομένα από την διεθνή βιβλιογραφία, παρουσιάζονται αναλυτικά στο βιβλίο (περιέχει ερευνητικά πορίσματα περίπου εξήντα ετών):
Hollmann W., Strüder H. K., Predel H. G., Tagarakis C. V. M. Spiroergometrie. Kardiopulmonale Leistungsdiagnostik des Gesunden und Kranken. Schattauer Verlag, Stuttgart, New York, 2006. (Σπειροεργομετρία. Εξέταση της ικανότητας αποδόσεως του καρδιοαναπνευστικού συστήματος του υγειούς και του ασθενούς [ανθρώπου]).
Ο κάθε φοιτητής φυσικής αγωγής διδάσκεται τις βασικές αρχές άθλησης (μορφές μυïκής άσκησης, ένταση, διάρκεια, συχνότητα της προπόνησης, κ.τ.λ.). Επίσης μαθαίνει, ότι οι αθλητικές δραστηριότητες, οι οποίες αποτελούν τη βάση για τη βελτίωση της υγείας, έχουν ως κύριο χαρακτηριστικό τους την δυναμική αερόβιου τύπου αντοχή. Τα στοιχεία αυτά αποτελούν απαραίτητες στοιχειώδεις γνώσεις. Όταν ένας πτυχιούχος φυσικής αγωγής (γυμναστής) προτείνει ως γυμναστικές ασκήσεις για τη βελτίωση της φυσικής κατάστασης και κατ' επέκτασιν της υγείας, δραστηριότητες που δεν πληρούν τις παραπάνω προϋποθέσεις, τότε μπορεί να συμβαίνουν τα εξής: α) είτε δεν έχει γνώση του επαγγέλματός του, β) είτε δεν έχει γνώση του θρησκευτικού χαρακτήρα της γιόγκα, γ) είτε εξυπηρετεί (εν αγνοία ή ακόμη χειρότερα εν γνώσει του) σκοπούς ξένους προς την ιδιότητά του. Στην περίπτωση της γιόγκα, όπως εκτείθεται και στην συνέχεια του παρόντος κειμένου, εξυπηρετεί τη διάδοση μίας καθαρώς θρησκευτικής πρακτικής, η οποία παρουσιάζεται με τον μανδύα της σωματικής- γυμναστικής άσκησης.
Η προαναφερθείσα βασική αρχή (εφαρμογή ασκήσεων που χαρακτηρίζονται από τη δυναμική αερόβιου τύπου αντοχή) αποτελεί κεντρικό σημείο και στην κοινή διακήρυξη που έκαναν η Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) με την Παγκόσμια Εταιρεία Αθλητιατρικής (FIMS). Είναι γνωστή ως η Διακήρυξη της Κολωνίας. Πρόκειται για το σημαντικότερο και εγκυρότερο ντοκουμέντο, που αναφέρεται στην εφαρμογή της σωματικής άσκησης για τη βελτίωση της υγείας:
WHO/FIMS: Health promotion and physical activity. Declaration of Cologne. Joint Meeting of WHO and FIMS. The Club of Cologne (ed.), Sport u. Buch Strauß, Köln 1994. (Η βελτίωση της υγείας και η σωματική άσκηση. Η Διακήρυξη της Κολωνίας. Κοινή διακήρυξη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) και της Παγκόσμιας Εταιρείας Αθλητιατρικής (FIMS), Κολωνία 1994).
Την ίδια θέση αποδέχονται και πολλοί άλλοι οργανισμοί, όπως π.χ. η Αμερικανική Εταιρία Αθλητιατρικής (American College of Sports Medicine), η Γερμανική Εταιρία Αθλητιατρικής κ.τ.λ. Όπως προαναφέρθηκε, μια εκτενέστερη παρουσίαση την επίδρασης των διαφόρων μορφών της σωματικής άσκησης στην υγεία, που συμπεριλαμβάνει δεδομένα από τη διεθνή βιβλιογραφία, γίνεται στο βιβλίο που αναφέρθηκε ανωτέρω (Hollmann W., Strüder H. K., Diehl J., Tagarakis C. V. M. Sportmedizin. 2009 - Αθλητιατρική).
Ήδη πριν είκοσι ένα χρόνια, ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου είχε κάνει μία ανακοίνωση, που αφορά στην εφαρμογή της σωματικής άσκησης για τη βελτίωση της υγείας (Ταγαράκης Χρήστος Β.Μ. και Γεώργιος Π. Ροντογιάννης, Λιπίδια και μυïκή άσκηση. Πανελλήνιο Συνέδριο Προληπτικής Ιατρικής Αθλητών. Αθήνα, Ελλάδα, 06.-09.10.1988). Ένα χρόνο αργότερα, ακολούθησε και μια δημοσίευση, που περιέχει όλες τις σχετικές πληροφορίες, καθώς επίσης και εκτεταμένη βιβλιογραφία (Ταγαράκης Χρήστος Β.Μ. και Γεώργιος Π. Ροντογιάννης, Λιπίδια και άσκηση. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ 1989; 2 (2): 143-53).
Ένα σημαντικό ζήτημα είναι ότι, πριν αρχίσει κάποιος να ασχολείται συστηματικά με τις προαναφερθείσες μορφές μυϊκής άσκησης, χρειάζεται να εξεταστεί από ιατρό. Έτσι γίνεται γνωστό, το κατά πόσο μπορεί να επιβαρυνθεί ο οργανισμός του και να προληφθούν επικίνδυνες καταστάσεις (π.χ. ο αιφνίδιος θάνατος). Αν ληφθεί υπ' όψιν, ότι από την ηλικία των 30-35 ετών υπάρχει αυξημένος κίνδυνος καρδιαγγειακών παθήσεων (π.χ. έμφραγμα του μυοκαρδίου), γίνεται κατανοητή η σπουδαιότητα της ιατρικής εξέτασης, ιδιαιτέρως για άτομα άνω των 30-35 ετών. Επιπλέον, κατά την αρχική τουλάχιστον περίοδο άσκησης, χρειάζεται ο αθλούμενος να καθοδηγείται από γυμναστή.
Επομένως, για τη βελτίωση της υγείας είναι απαραίτητα: 1) η εφαρμογή δυναμικής άσκησης αντοχής (αερόβιου τύπου), 2) να έχει προηγηθεί ιατρική εξέταση και 3) να υπάρχει άμεση επίβλεψη, ή τουλάχιστον καθοδήγηση, από ειδικά εκπαιδευμένο γυμναστή. Στη συνέχεια θα δούμε τι σχέση έχει η γιόγκα-γυμναστική με τα τρία αυτά σημαντικά σημεία.
β) Αν δει κανείς τη γιόγκα ως γυμναστική, είναι κατάλληλη, ως μέθοδος σωματικής άσκησης, για την βελτίωση της υγείας; (ιατρική - αθλητιατρική προσέγγιση).

Οι ασκήσεις γυμναστικής που γίνονται κατά την γιόγκα είναι στατικές ή πολύ αργές. Στατικές σημαίνει ότι ο ασκούμενος μένει ακίνητος, σε μία στάση, για αρκετή ώρα. Στην καλύτερη περίπτωση γίνονται κατά την διάρκεια της γιόγκα - γυμναστικής πολύ αργές κινήσεις. Επομένως, δεν υπάρχει η προαναφερθείσα πρώτη απαραίτητη προϋπόθεση (δυναμική άσκηση αντοχής - άσκηση αερόβιου τύπου).
Αυτό το σημείο είναι πολύ βασικό, ιδιαίτερα στις ημέρες μας. Λόγω του σύγχρονου τρόπου ζωής, οι περισσότεροι άνθρωποι πάσχουν από την υποκινητικότητα (κάνουν καθιστική ζωή).
Η υποκινητικότητα (για σχετικές πηγές στις τράπεζες βιβλιογραφίας, π.χ. στο PubMed, βλέπε: sedentary life style, physical inactivity) αποτελεί έναν τεράστιο κίνδυνο για την δημόσια υγεία. Αποτελεί μία από τις κύριες αιτίες (παράγοντας κινδύνου - risk factor), που μαζί με άλλους παράγοντες (π.χ. μη υγιεινή διατροφή) μπορεί να οδηγήσει σε πλήθος καρδιαγγειακών και εγκεφαλικών παθήσεων (π.χ. έμφραγμα του μυοκαρδίου, εγκεφαλικό επεισόδιο, περιφερική αγγειοπάθεια, κ.τ.λ.). Το δημόσιο οικονομικό κόστος που προκαλεί η υποκινητικότητα είναι τεράστιο (είναι και αυτό μία πλευρά του προβλήματος - υπάρχουν εκτεταμένες έρευνες και γι' αυτό το θέμα). Γι' αυτούς τους λόγους, γίνονται σε παγκόσμια κλίμακα εκστρατείες (διεθνείς οργανισμοί, υπουργεία υγείας, ασφαλιστικές εταιρείες - που τους συμφέρει οικονομικά η διατήρηση της υγείας των ασφαλισμένων - και πολλοί άλλοι παράγοντες). Η κοινή διακήρυξη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) και της Παγκόσμιας Εταιρείας Αθλητιατρικής (FIMS), που προαναφέρθηκε, αποτελεί μέρος αυτής ακριβώς της προσπάθειας (βλέπε: WHO/FIMS: Health promotion and physical activity. Declaration of Cologne. 1994. (Η βελτίωση της υγείας και η σωματική άσκηση. Η Διακήρυξη της Κολωνίας. Κοινή διακήρυξη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) και της Παγκόσμιας Εταιρείας Αθλητιατρικής (FIMS), Κολωνία 1994). Σκοπός όλων αυτών των προσπαθειών είναι να δραστηριοποιηθούν οι άνθρωποι, να περιοριστεί η υποκινητικότητα και να αυξηθεί η σωματική - φυσική δραστηριότητα:
π.χ. να αντικαταστήσουν όσο το δυνατόν περισσότερο:
α) την "κίνηση" που γίνεται με το ασανσέρ, τις κυλιόμενες σκάλες ή το αυτοκίνητο, με
β) την κίνηση που γίνεται με το βάδισμα, να ασχολούνται με αθλητικές δραστηριότητες κ.τ.λ.
Στον λίγο ελεύθερο χρόνο που έχει ο σύγχρονος άνθρωπος, είναι πολύ προτιμότερο (για να βελτιώσει τη φυσική αλλά και την ψυχολογική του κατάσταση), να ασχολείται με δραστηριότητες που θέτουν σε σχετικά έντονη κίνηση μεγάλες ομάδες μυών (π.χ. βάδισμα, ποδηλασία, κολύμβηση, κ.τ.λ.). Αν αντί αυτού κάνει γιόγκα (π.χ. ξαπλωμένος ή καθιστός σε ένα στρώμα), θα προσθέσει περισσότερο χρόνο υποκινητικότητας, στην ήδη καθιστική ζωή του.
Για τον λόγο αυτό, υπάρχει ένας μεγάλος κίνδυνος για την υγεία αυτών που εσφαλμένως νομίζουν ότι η γιόγκα είναι γυμναστική: περνούν τον ελεύθερο χρόνο τους με καθιστικές στάσεις τύπου γιόγκα. Αντιθέτως, για να βελτιωθεί η υγεία τους, αυτό που πραγματικά χρειάζεται να κάνουν, είναι να κινούνται (επειδή είναι πολύ σημαντικό, επαναλαμβάνεται για πολλοστή φορά: είναι απαραίτητο να εφαρμόζεται δυναμική αερόβιου τύπου άσκηση αντοχής - βάδισμα, τρέξιμο, ποδηλασία, κολύμβηση, κ.τ.λ.).
Το ίδιο ισχύει και για τους μαθητές. Περνούν πολλές ώρες την ημέρα καθισμένοι στα θρανία, στα φροντιστήρια ή μπροστά στις οθόνες (π.χ. ηλεκτρονικός υπολογιστής, τηλεόραση). Οι λίγες ώρες σχολικής γυμναστικής την εβδομάδα (θα ήταν καλό για την βελτίωση της υγείας τους, οι ώρες αυτές να αυξηθούν) είναι γι' αυτούς μία ευκαιρία να κινηθούν, να τρέξουν, να παίξουν, να δραστηριοποιηθούν.
Ένα ακόμη βασικό σημείο, που έχει άμεση σχέση με τους μαθητές (επειδή βρίσκονται στην φάση της ανάπτυξης) αλλά ισχύει και για όλες τις ηλικίες, είναι η επίδραση της σωματικής άσκησης στη λειτουργία και τη δομή του εγκεφάλου. Έχει βρεθεί, ότι η δυναμική αερόβιου τύπου άσκηση αντοχής, βοηθάει στην καλύτερη ανάπτυξη του εγκεφάλου κατά την νεαρή ηλικία. Επιπλέον βοηθάει στην καλύτερη λειτουργία του εγκεφάλου σε όλες τις ηλικίες, με συνέπειες μεταξύ άλλων, την καλύτερη διανοητική απόδοση, την καλύτερη ψυχολογική κατάσταση, και σε μεγάλο βαθμό, την πρόληψη των συμπτωμάτων της γήρανσης. Τα θέματα αυτά παρουσιάζονται διεξοδικά σε δύο (αναφέρονται ενδεικτικά) δημοσιεύσεις:
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Körperliche Aktivität fördert Gehirngesundheit und Leistungsfähigkeit - Übersicht und eigene Befunde. Nervenheilkunde. Nervenheilkunde 2003; 22 (9): 467-74 (Η σωματική άσκηση βελτιώνει την κατάσταση της υγείας του εγκεφάλου και την απόδοσή του - Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και δικά μας ερευνητικά δεδομένα).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Gehirn und körperliche Aktivität. Sportwissenschaft 2005; 35 (1): 3-14. (Εγκέφαλος και σωματική άσκηση).
Αν ληφθούν υπ' όψιν τα ανωτέρω, τίθεται το ερώτημα: Γιατί, αντί να αυξηθεί ο χρόνος για δραστηριότητες - ασκήσεις αντοχής και αθλοπαιδιές (π.χ. ποδόσφαιρο, μπάσκετ, κ.τ.λ.), θα πρέπει να περιοριστεί ακόμη περισσότερο η κινητικότητα των ανθρώπων, με καθιστικές "ασκήσεις" τύπου γιόγκα;
Επιπλέον, εάν η γιόγκα ήταν μορφή σωματικής άσκησης, που βελτιώνει τη φυσική κατάσταση, γιατί δεν την εφαρμόζουν για αυτόν τον σκοπό οι αθλητές; Ο κάθε αθλητής αντί να τρέχει, να ιδρώνει και να κουράζεται, θα προτιμούσε, να είναι ξαπλωμένος αναπαυτικά σε ένα στρώμα, να τεντώνει λίγο το ένα χέρι και λίγο το άλλο πόδι, ή να φαντάζεται ήρεμες λίμνες ή πράσινα λιβάδια (όπως συμβαίνει π.χ. με τις μεθόδους χαλάρωσης). Με αυτόν όμως τον τρόπο δεν βελτιώνεται η φυσική κατάσταση.
Όσοι ασκούμενοι εφαρμόζουν πέραν της προπόνησής τους τη γιόγκα ή άλλες παρεμφερείς μεθόδους, το κάνουν για να χαλαρώσουν, να ξεκουραστούν και όχι για να γυμναστούν. Το κατά πόσο οι τεχνικές αυτές χαλάρωσης, παρέχουν ουσιαστική ηρεμία και όχι μία προσωρινή ξεκούραση παρουσιάζεται στη συνέχεια του κειμένου.
Ένα άλλο σημαντικό ζήτημα είναι το γεγονός, ότι τα άτομα που εφαρμόζουν τη γιόγκα ως γυμναστική, συνήθως δεν κάνουν προηγουμένως κάποια ιατρική εξέταση. Άρα, στην περίπτωση που υπάρχει κάποια παθολογική κατάσταση σε βαριά μορφή, π.χ. υπέρταση, ή άλλες παθήσεις του καρδιαγγειακού συστήματος, θα μπορούσε να προκύψει κίνδυνος για την υγεία τους. Είναι γνωστό, ότι όσοι πάσχουν από υπέρταση ή έχουν υποστεί έμφραγμα του μυοκαρδίου ή εγκεφαλικό επεισόδιο διατρέχουν ιδιαίτερα αυξημένο κίνδυνο για την υγεία τους, όταν κάνουν στατικές ασκήσεις (ορισμένες στατικές ασκήσεις, αν δεν γίνουν με κατάλληλο τρόπο, και γίνουν πολύ έντονα, αυξάνουν κατά πολύ την αρτηριακή πίεση). Εάν κάποιος, κατόπιν γραπτής συγκατάθεσης ενός γιατρού, κάνει ορισμένες σωματικές ασκήσεις και προκύψει σοβαρό πρόβλημα υγείας, τότε μπορεί να κινηθεί νομικώς κατά του ιατρού του. Το θέμα αυτό είναι πολύ καίριο. Για τον λόγο αυτό, στις προηγμένες χώρες γίνεται λεπτομερής έλεγχος της υγείας και στην συνέχεια δίνεται η έγγραφη ιατρική βεβαίωση.
Το κατά πόσο είναι ασφαλής η γιόγκα και κάτω από ποιες συνθήκες θα μπορούσε να εφαρμοστεί είναι ένα τεράστιο ζήτημα. Πρώτα απ' όλα, υπάρχουν πολλά είδη γιόγκα και πολλές διαφορετικές στάσεις σώματος. Ίσως κάποιες από αυτές να είναι λιγότερο ή περισσότερο ακίνδυνες ή επικίνδυνες. Αυτό θα μπορούσε να εξεταστεί:
α) εάν υπήρχε το ενδεχόμενο η γιόγκα να γυμνάζει πραγματικά το σώμα - αυτό όπως προαναφέρθηκε δεν ισχύει (βλέπε δυναμική άσκηση αντοχής, αερόβιου τύπου), και
β) εάν επίσης υπήρχε το ενδεχόμενο να είναι η γιόγκα απλή γυμναστική άσκηση - και αυτό δεν ισχύει, επειδή, όπως θα δειχθεί στην συνέχεια, η γιόγκα είναι θρησκευτική πρακτική - προσευχή.
Ένα άλλο σύνηθες πρόβλημα είναι ότι πολλά από τα άτομα που εφαρμόζουν τη γιόγκα ως γυμναστική δεν έχουν αθληθεί κατά το παρελθόν. Κατά συνέπεια δεν γνωρίζουν "τα όριά τους", δηλαδή πόσο επιτρέπεται να επιβαρύνουν τον σώμα τους. Έτσι μεταξύ άλλων, διατρέχουν κίνδυνο τραυματισμών του μυοσκελετικού συστήματος (π.χ. μυϊκές κακώσεις). Επιπλέον, επειδή τα περισσότερα άτομα που διδάσκουν τη γιόγκα ως γυμναστική δεν έχουν ούτε τις θεωρητικές, αλλά ούτε τις πρακτικές γνώσεις των πτυχιούχων φυσικής αγωγής, είναι εκ των πραγμάτων ανεπαρκείς για να διδάξουν γυμναστικές ασκήσεις. Συνήθως πρόκειται για άτομα τα οποία μπορεί να έχουν σπουδάσει ψυχολογία ή δεν έχουν πανεπιστημιακή παιδεία και έχουν παρακολουθήσει κάποια ιδιωτικά σεμινάρια γιόγκα. Στη συνέχεια γίνονται δάσκαλοι γιόγκα έναντι, συνήθως, αδράς αμοιβής. Ποιος υγιώς σκεπτόμενος άνθρωπος εμπιστεύεται την υγεία του σε έναν τέτοιου είδους ερασιτέχνη; Όπως κατάλληλος σύμβουλος για τις νομικές υποθέσεις είναι ο δικηγόρος, για τις καρδιολογικές παθήσεις ο καρδιολόγος και για τον σχεδιασμό οικοδομών ο αρχιτέκτονας, έτσι ο πιο κατάλληλος σύμβουλος για σωματικές ασκήσεις και αθλητικές δραστηριότητες είναι ο (επαρκώς καταρτισμένος) πτυχιούχος γυμναστής. Υπάρχει σε ορισμένους γυμναστές η τάση να εφαρμόζουν ασκήσεις γιόγκα, επειδή είναι της μόδας ή επειδή αυτό συμβαίνει και σε άλλες χώρες. ΄Οπως θα εκτεθεί αναλυτικά και στην συνέχεια του κειμένου, επειδή η γιόγκα αποτελεί θρησκευτική πρακτική, βρίσκεται έξω από των χώρο της αρμοδιότητος του γυμναστή. Η δουλειά του γυμναστή είναι (όπως το λέει και η ίδια η λέξη) να γυμνάζει και όχι να καθοδηγεί με πλάγιους τρόπους τους αθλουμένους σε θρησκευτικές πρακτικές.
Από τα παραπάνω προκύπτει ότι, από καθαρά ιατρική - αθλητιατρική άποψη, η γιόγκα είναι ακατάλληλη ως άσκηση γυμναστικής για τη βελτίωση της αντοχής και κατ' επέκτασιν της υγείας, επειδή είναι κατά κύριο λόγο στατική. Εκτός τούτου, μπορεί να προκύψουν κίνδυνοι για την υγεία αυτών που εφαρμόζουν την γιόγκα ως γυμναστική, εξ αιτίας της έλλειψης ιατρικής εξέτασης και των ανεπαρκών γνώσεων (αθλητικής παιδείας) των διδασκόντων.
  

γ) Μπορεί να δει κανείς τη γιόγκα ως απλή γυμναστική, αποκομμένη από τον ινδουισμό και το βουδισμό; (Θρησκειολογική προσέγγιση).

Εάν θέλει κάποιος να έχει μία σφαιρική ενημέρωση για τη γιόγκα, ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές, ιδεολογικές ή άλλες πεποιθήσεις του, είναι απαραίτητο να λάβει υπ' όψιν του και τις θέσεις αυτών που ασχολούνται συστηματικά με τις διάφορες θρησκείες (θεολόγων και θρησκειολόγων). Στο μέρος αυτό της εργασίας, γίνεται σκόπιμα η τεκμηρίωση με βάση μία μη χριστιανική πηγή, που είναι το διεθνούς κύρους Λεξικό της Οξφόρδης για τις παγκόσμιες θρησκείες. Η πηγή αυτή χρησιμοποιείται στα βασικά σημεία της ως έργο αναφοράς από όσους ενδιαφέρονται για θέματα που έχουν σχέση με τις διάφορες θρησκείες (π.χ. θρησκειολογία, φιλοσοφία της θρησκείας κ.τ.λ.), ανεξάρτητα από το θρήσκευμα στο οποίο ανήκουν οι ίδιοι (π.χ. χριστιανοί, βουδιστές, κ.τ.λ.) ή ακόμη και στην περίπτωση που είναι άθεοι. Οι θέσεις του λεξικού αυτού περιέχονται και σε όλες σχεδόν τις εγκυκλοπαίδειες (είτε είναι θρησκευτικές είτε όχι). Ένα επιπλέον κείμενο (Γιαννουλάτος, Αναστάσιος. Επίσκοπος Ανδρούσης νυν Αρχιεπίσκοπος Τιράνων και πάσης Αλβανίας. ΓΙΟΓΚΑ), που χρησιμοποιείται δευτερευόντως, προέρχεται και αυτό από έναν θρησκειολόγο, δηλαδή από έναν επιστήμονα που μελετά όλες τις θρησκείες. Τέλος, αναφέρονται απλώς, χωρίς καν να συζητηθούν, και λίγες Ορθόδοξες πηγές. Αντικείμενό τους είναι οι διαφορές που υπάρχουν ανάμεσα στη γιόγκα και την νοερή προσευχή (βλέπε: Βιβλιογραφία - σημειώσεις, β2. Γιόγκα και νοερή προσευχή). Έτσι, μπορεί ο ενδιαφερόμενος αναγνώστης, εάν το θέλει, να βρει και μία Ορθόδοξη άποψη για το συγκεκριμένο θέμα. Χάρη σε αυτή την επιλογή των πηγών, μπορεί ο κάθε αντικειμενικός και καλοπροαίρετος αναγνώστης να δει την αλήθεια από πολλές πλευρές, χωρίς να είναι αναγκασμένος να διαβάσει μία χριστιανική ή μια ορθόδοξη άποψη για το θέμα.
Η γιόγκα είναι μέρος της θρησκευτικής λατρείας του ινδουισμού και του βουδισμού. Οι κινήσεις του σώματος (οι λεγόμενες "γυμναστικές ασκήσεις") που εφαρμόζονται, συνοδεύονται με επικλήσεις θεοτήτων. Συνήθως λέγεται το "ΟΜ", επαναλαμβάνεται κάποιο "μάντρα", δηλαδή μία φράση που επαναλαμβάνει κανείς προσευχόμενος σε μια θεότητα (όπως οι Χριστιανοί επαναλαμβάνουν την ευχή - νοερή προσευχή - "Κύριε Ιησού Χριστέ Υιέ του Θεού ελέησον με"). Επιπλέον, αυτοί που εφαρμόζουν τη γιόγκα, κάνουν και διάφορες άλλες προσευχές, οι οποίες απευθύνονται σε κάποια άγνωστη υπέρτατη δύναμη ή σε κάποιους θεούς. Οι λίγες ομοιότητες και οι σημαντικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ του διαλογισμού (π.χ. με την επανάληψη των μάντρα) και της νοερής προσευχής (προσευχή του Ιησού, ευχή, κομποσκοίνι), παρουσιάζονται αναλυτικά σε άλλες πηγές. Μερικά βιβλία, που αναφέρονται σε αυτό το θέμα, παρουσιάζονται στην Βιβλιογραφία - σημειώσεις, β2. Γιόγκα και νοερή προσευχή. Το θέμα αυτό θα αποτελέσει και αντικείμενο ενός επόμενου συγγραφικού πονήματος.
Η γιόγκα παρουσιάζεται στις δυτικές κοινωνίες ως γυμναστική, με στόχο να γίνει πιο εύκολα αποδεκτή, από άτομα που ανήκουν σε μία τουλάχιστον από τις εξής κατηγορίες:

- έχουν περιορισμένες γνώσεις για τις μεγάλες παγκόσμιες θρησκείες (χριστιανισμό, ινδουισμό, βουδισμό, ισλάμ),
- έχουν επιφανειακή γνώση για την δική τους πίστη,
- είναι αδιάφοροι ή μισό-αδιάφοροι θρησκευτικά,
- είναι άθεοι.

Αν η γιόγκα παρουσιαζόταν ευθέως, ως μέρος της ινδουιστικής ή της βουδιστικής θρησκείας, θα προκαλούσε πολλές αντιδράσεις. Για παράδειγμα οι συνειδητοί χριστιανοί (ανεξαρτήτως ομολογίας, δηλαδή ορθόδοξοι, ρωμαιοκαθολικοί ή προτεστάντες) ή οι συνειδητοί μουσουλμάνοι, θα καταλάβαιναν ότι δεν μπορούν να προσεύχονται ταυτόχρονα σε δύο διαφορετικούς θεούς. Οι χριστιανοί (ορθόδοξοι, ρωμαιοκαθολικοί, προτεστάντες) αποδέχονται σε γενικές γραμμές ως πραγματικό θεό τον Τριαδικό (Αγία Τριάδα), (οι θεολογικές διαφορές που υπάρχουν μεταξύ των χριστιανών, παρουσιάζονται σε άλλες πηγές). Οι μουσουλμάνοι αποδέχονται ως θεό τον Αλλάχ (όπως αυτός διδάσκεται σύμφωνα με το Κοράνιο - το δικαίωμα τους να έχουν αυτή την πίστη είναι πλήρως σεβαστό). Έτσι και οι ινδουιστές έχουν τους δικούς τους θεούς (και αυτών το δικαίωμα να έχουν αυτή την πίστη είναι επίσης σεβαστό). Οι δε άθεοι, λόγω των πεποιθήσεών τους, θα αρνούνταν να εφαρμόσουν μία θρησκευτική πρακτική.
Όταν όμως κάποιος παρουσιάζει τη γιόγκα ως γυμναστική άσκηση, συνειδητά ή ασυνείδητα παραπλανά και οδηγεί στον ινδουισμό - βουδισμό όσους ανήκουν στις προαναφερθείσες κατηγορίες ανθρώπων. Το να παρουσιάζει κανείς τις σωματικές ασκήσεις της γιόγκα, ισχυριζόμενος ότι είναι απλή γυμναστική, η οποία δεν έχει καμία απολύτως σχέση με τον ινδουισμό ή τον βουδισμό, ισοδυναμεί με το να ισχυρίζεται ότι το άγαλμα της Ελευθερίας δεν βρίσκεται στην Νέα Υόρκη ή ο πύργος του Άιφελ δεν ανήκει στο Παρίσι. Θα γίνει πιστευτός μόνο από όσους ζουν σε περιοχές απομακρυσμένες από τον πολιτισμό και δεν έχουν επικοινωνία με το σύγχρονο κόσμο.
Είναι χαρακτηριστικό το γεγονός ότι πολλοί γνήσιοι ινδουιστές δεν αποδέχονται την παρουσίαση ενός μικρού μέρους του ινδουισμού, δηλαδή μερικών σωματικών ασκήσεων, ως ασκήσεων γυμναστικής. Θεωρούν (και έχουν δίκιο) ότι μια τέτοια αντιμετώπιση είναι προσβλητική για την θρησκεία τους.
Τα βασικά σημεία των προαναφερθέντων παρουσιάζονται με συντομία στο Λεξικό της Οξφόρδης για τις παγκόσμιες θρησκείες. Αναφέρεται χαρακτηριστικά (ελεύθερη απόδοση στα ελληνικά):

"Γιόγκα. .... Τα μέσα και οι τεχνικές για να μεταβάλλεται η συνειδητότητα και για να επιτυγχάνεται η απελευθέρωση (μόκσα) από το κάρμα και την μετεμψύχωση (σαμσάρα) στις Ινδικές θρησκείες. .... Σήμερα η γιόγκα είναι αναπόσπαστο μέρος του Ινδουισμού. Σπουδαίοι σύγχρονοι Ινδουιστές παρουσιάζουν - συνιστούν διάφορα είδη γιόγκα."

"Yoga. …. The means or techniques for transforming consciousness and attaining liberation (*mokşa) from *karma and rebirth (*samsara) in Indian religions. ….. Today yoga is an integral part of Hinduism. Important modern Hindus have advocated various kinds of yoga." (σελ. 651)
Επιπλέον, αναφέρεται ότι:

"Πολλές από τις νέες θρησκείες ενθαρρύνουν την εφαρμογή - άσκηση κάποιου από τα διάφορα είδη γιόγκα. .... Η χάθα γιόγκα έχει διαδοθεί πολύ στο πλατύ κοινό [ή κατά άλλη μετάφραση: είναι πολύ δημοφιλής] στον Δυτικό κόσμο, αν και χρησιμοποιείται περισσότερο για να βοηθηθεί η υγεία, παρά για την σωτηρία [του ανθρώπου]."

"Many of the new religions encourage the practice of some kind of yoga. …. Haţha yoga has become very popular in the West, though more as an aid to the health than as a soteriology." (σελ. 652)
Πηγή: Bowker, John (editor). The concise Oxford dictionary of world religions. Oxford University Press, 2005. (Το συνοπτικό λεξικό της Οξφόρδης για τις παγκόσμιες θρησκείες).
Η ανωτέρω πηγή αναφέρθηκε ενδεικτικά. Το γεγονός ότι η γιόγκα είναι θρησκευτική πράξη αναφέρεται σε όλες τις εγκυκλοπαίδειες (είτε είναι θρησκευτικές είτε όχι) και αποτελεί κοινό τόπο. Θα ήταν καλό ο ενδιαφερόμενος, σε όποια θρησκεία και αν ανήκει ή και ακόμη και αν δεν ανήκει πουθενά, να μελετήσει ένα σχετικό κείμενο. Πρόκειται για την τεκμηρίωση (θεολογική - θρησκειολογική προσέγγιση) του γεγονότος, ότι η γιόγκα δεν είναι γυμναστική, αλλά θρησκευτική πρακτική:
Γιαννουλάτος, Αναστάσιος. Επίσκοπος Ανδρούσης νυν Αρχιεπίσκοπος Τυράνων και πάσης Αλβανίας. ΓΙΟΓΚΑ, ιστοσελίδα της Αποστολικής Διακονίας της Εκκλησίας της Ελλάδος, (πηγή στο διαδίκτυο:
http://www.apostoliki-diakonia.gr/gr_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?cat=hist&contents=contents.asp&main=AT_1&file=1.1.htm)

Όπως αναφέρεται στην ανωτέρω πηγή, η θεώρηση της γιόγκα ως απλής γυμναστικής, ισοδυναμεί με το να εκλαμβάνει κανείς τις γονυκλισίες "μετάνοιες", οι οποίες εφαρμόζονται στην Ορθόδοξη Εκκλησία, ως γυμναστικές ασκήσεις. Οι ίδιες θέσεις με αυτές των πηγών που προαναφέρθηκαν, αλλά και μια εκτεταμένη θρησκειολογική προσέγγιση του θέματος γιόγκα - γυμναστική παρουσιάζονται και στην ιδιαιτέρως αξιόλογη δημοσίευση: Ζιάκκας, Γρηγόριος. Τι είναι η γιόγκα; Γυμναστική ή θρησκεία; Περιοδικό Πεμπτουσία, Έτος 2008, τεύχος 27 (Αύγουστος - Νοέμβριος), σελίδες 144 - 150.
Επιπλέον, είναι καλό να ληφθεί υπ'όψιν, ότι πολλοί από τους δασκάλους της γιόγκα - γυμναστικής, εφαρμόζουν και οι ίδιοι πιο "προχωρημένες" (με πιο έντονο το θρησκευτικό στοιχείο) μορφές γιόγκα. Ξεκίνησαν και αυτοί κάποτε να γυμνάζονται με τη γιόγκα και στην συνέχεια άρχισαν να πιστεύουν, άλλος λιγότερο και άλλος περισσότερο στο κάρμα, στην μετενσάρκωση και σε άλλες θρησκευτικές διδασκαλίες. Στην ουσία, η γιόγκα - γυμναστική λειτουργεί σε πολλές περιπτώσεις ως προστάδιο, για την εισαγωγή στις ανατολικές θρησκείες (ινδουισμός, βουδισμός).
Ένα ακόμη πολύ σημαντικό στοιχείο (ακόμη και αν δεν λάβουμε υπ' όψιν το θρησκευτικό μέρος της γιόγκα - γυμναστικής) είναι το υψηλό οικονομικό κόστος. Μετά από ένα αρχικό στάδιο δωρεάν ενημερωτικών μαθημάτων και ασκήσεων, αρχίζει η συστηματική συμμετοχή στην ομάδα έναντι αδράς αμοιβής. Αρκετοί από τους δασκάλους της γιόγκα ξεκίνησαν ως απλοί μαθητές, και στην συνέχεια άρχισαν να ασχολούνται επαγγελματικά, για λόγους βιοποριστικούς. Δηλώνουν δε ότι έχουν δεχθεί μία ιδιαίτερη "φώτιση" από κάποιον θεό ή κάποια υπέρτατη δύναμη.
Μία προσωπική μαρτυρία. Κατά την ενασχόληση μου με τον αθλητισμό για τριάντα περίπου χρόνια, κατά την επικοινωνία μου με άλλους αθλούμενους, με άτομα του ευρύτερου αθλητικού χώρου, αλλά και κατά την μακρόχρονη και συστηματική μελέτη της διεθνούς βιβλιογραφίας, δεν βρήκα ούτε μία περίπτωση ανθρώπου, ο οποίος έχει κάνει συστηματική σωματική άσκηση - προπόνηση και να δηλώνει ότι το αποτέλεσμα είναι ότι "φωτίστηκε". Αν υπήρχε κάποια τέτοια περίπτωση, ή ο άνθρωπος αυτός θα γινόταν περίγελος στον αθλητικό χώρο ή στην καλύτερη περίπτωση, θα του συνιστούσαν ψυχιατρική θεραπεία. Άρα, οι απόψεις περί "φωτισμού", κάρμα κ.τ.λ., είναι ξένες προς την αθλητική άσκηση - γυμναστική και ανήκουν στον χώρο της θρησκείας ή σε αρκετές περιπτώσεις και της παραθρησκείας.
Επομένως, η σκόπιμη επικάλυψη του θρησκευτικού στοιχείου, οδηγεί στην παραπλάνηση των μη ινδουιστών - βουδιστών και προσβάλει τους πραγματικούς ινδουιστές - βουδιστές. Η γιόγκα και οι κινήσεις του σώματος που αυτή περιλαμβάνει, είναι μία θρησκευτική πρακτική. Είτε κάποιος θέλει να το πιστέψει είτε δεν το θέλει, όταν κάνει τις συγκεκριμένες "σωματικές ασκήσεις" και λέει το "ομ" ή κάποιο μάντρα, εκτελεί συνειδητά ή ασυνείδητα μία θρησκευτική πράξη (οι πνευματικές και ψυχολογικές - ψυχιατρικές συνέπειες αυτής της θρησκευτικής πράξης είναι ένα επιπλέον τεράστιο ζήτημα). Το ίδιο συμβαίνει (δηλαδή μία θρησκευτική πράξη) και όταν ένας άθεος κάνει άλλες κινήσεις του σώματος π.χ. το σημείο του Σταυρού ή προσκυνάει μία εικόνα.
Ένα άλλο θέμα, που είναι καλό να ληφθεί υπ' όψιν, είναι και το εξής. Τα σχολικά βιβλία των θρησκευτικών - θρησκειολογίας (σε διάφορες χώρες του κόσμου), περιέχουν πληροφορίες για τις διάφορες θρησκείες (χριστιανισμός, ινδουισμός, βουδισμός, κ.τ.λ.). Αν η γιόγκα δεν αποτελεί θρησκευτική πρακτική, γιατί αναφέρεται στα σχολικά βιβλία των θρησκευτικών - θρησκειολογίας και όχι στα βιβλία της φυσικής, της χημείας ή των μαθηματικών; Και μόνο από αυτό το στοιχείο, γίνεται αντιληπτός ο θρησκευτικός χαρακτήρας της γιόγκα.
Κατά συνέπεια, η γιόγκα είναι μία θρησκευτική πρακτική. Ο κάθε άνθρωπος είναι ελεύθερος να πιστεύει σε όποια θρησκεία θέλει ή να είναι άθεος. Μήπως έρχεται σε αντίθεση με αυτήν την ελευθερία ενός π.χ. άθεου, η προσπάθεια ορισμένων να τον οδηγήσουν εν αγνοία του, στην εφαρμογή μιας ορισμένης θρησκευτική πρακτικής, στην περίπτωση αυτή της γιόγκα; Πώς θα ένιωθε ο άνθρωπος αυτός, εάν ήταν αναγκασμένος (με την χρησιμοποίηση αληθοφανών επιχειρημάτων) να πηγαίνει π.χ. δύο φορές την εβδομάδα σε μία χριστιανική εκκλησία ή σε ένα μουσουλμανικό τέμενος; Δεν θα προσβαλλόταν η θρησκευτική του ελευθερία; Πώς θα ένιωθε ο ίδιος άνθρωπος, εάν επιπλέον του λέγανε ότι αυτό δεν είναι θρησκευτική πρακτική, αλλά είναι ένας καλός τρόπος για να γυμνάζεται (με τις μετάνοιες, με την ορθοστασία, κ.τ.λ.), για τη βελτίωση της υγείας του; Μήπως θα προσβαλλόταν και η νοημοσύνη του; Ποιος έχει το δικαίωμα να οδηγεί τους ανθρώπους σε θρησκευτικές πρακτικές χωρίς την ελεύθερη (και με πλήρη επίγνωση) συγκατάθεσή τους;
Αυτό το θέμα έχει άμεση εφαρμογή στην περίπτωση που ορισμένοι θέλουν να οδηγήσουν τα παιδιά, που βρίσκονται στο σχολικό περιβάλλον, σε αθλητικούς χώρους ή σε άλλους χώρους κοινής χρήσεως (π.χ. κατασκηνώσεις), στην εφαρμογή της γιόγκα ή άλλων παρόμοιων θρησκευτικών πρακτικών με το πρόσχημα της γυμναστικής. Μία τέτοια πράξη έρχεται σε αντίθεση με την θρησκευτική ελευθερία. Η ευθύνη των γονέων και των διδασκόντων - ανεξάρτητα από τις θρησκευτικές, πολιτικές ή άλλες προτιμήσεις τους - στο θέμα αυτό είναι πολύ μεγάλη. Στην περίπτωση αυτή, ο κάθε ένας έχει το δικαίωμα και την ευθύνη, να αντιδράσει με κάθε νόμιμο τρόπο στην επιβολή π.χ. από το σχολικό περιβάλλον θρησκευτικών πράξεων, που δεν είναι σύμφωνες με τις δικές του θρησκευτικές πεποιθήσεις (οποιεσδήποτε και αν είναι αυτές).
Διαφορετική είναι η περίπτωση κατά την οποία τα παιδιά είναι ινδουιστές ή βουδιστές και θέλουν να εφαρμόσουν την γιόγκα ως μέρος της θρησκευτικής τους ζωής (αυτό το θέμα βρίσκεται έξω από τα όρια του παρόντος κειμένου).
δ) Πού οφείλεται η ευφορία που νιώθει κάποιος όταν κάνει τη γιόγκα ως "γυμναστική"; Σε τι διαφέρει αυτή η ευφορία από την ευχάριστη κατάσταση που νιώθει αυτός που συμμετέχει σε συνηθισμένες αθλητικές δραστηριότητες;

Όταν κάποιος γυμνάζεται κάνοντας δυναμική άσκηση αντοχής π.χ. γρήγορο βάδισμα για αρκετή ώρα, συμβαίνουν δύο κύρια φαινόμενα:

α) Εκκρίνονται στον εγκέφαλο ορισμένες ουσίες, οι οποίες λέγονται ενδορφίνες (το θέμα αυτό παρουσιάζεται και στις εξής δημοσιεύσεις: ι) Hollmann W., και συνεργάτες, Nervenheilkunde 2003, ιι) Hollmann W., και συνεργάτες, Sportwissenschaft 2005, βλέπε: Βιβλιογραφία - σημειώσεις, α. Αθλητιατρική). Το αποτέλεσμα είναι ένα αίσθημα χαράς, ευφορίας και ηρεμίας.

β) Επιπλέον, αν αυτό το άτομο αθλείται μαζί με άλλους (π.χ. οδοιπορία, ομαδικά αθλητικά παιχνίδια), μπορεί να κάνει μία ευχάριστη κουβέντα μαζί τους και να "ξεφεύγει" για λίγο από τα καθημερινά προβλήματα. Έτσι μαζί με την βιολογική αιτία της ευχαρίστησης (ενδορφίνες) υπάρχει και μία κοινωνική - ψυχολογική (η απόσπαση από την καθημερινότητα).

Όλοι συμφωνούν, ότι και τα δύο προαναφερθέντα φαινόμενα είναι ωφέλιμα. Συνέπεια αυτής της μορφής άσκησης μπορεί είναι η βελτίωση της αντοχής, της σωματικής και της ψυχολογικής υγείας.
Μπορεί όμως κάποιος να ξεφύγει από τα καθημερινά προβλήματα, αν κάνει χρήση ναρκωτικών ή αλκοόλ. Όλοι όμως συμφωνούν ότι αυτό έχει, μεταξύ άλλων, καταστρεπτικές σωματικές και της ψυχολογικές συνέπειες.
Τι συμβαίνει όμως όταν κάποιος κάνει γιόγκα - γυμναστική;
Σε ψυχολογικό επίπεδο, ο άνθρωπος "ξεχνάει" για λίγο τα καθημερινά του προβλήματα και συγκεντρώνει την προσοχή του στην εκτέλεση ορισμένων σωματικών κινήσεων - "γυμναστικών ασκήσεων". Αυτές οι ασκήσεις είναι τόσο περιορισμένες, που δεν μπορούν να βελτιώσουν την αντοχή και κατά συνέπεια την υγεία.
Η γιόγκα - "γυμναστική", μπορεί να περιλαμβάνει (ανάλογα με το είδος των μεθόδων που εφαρμόζονται) ορισμένες ασκήσεις χαλάρωσης. Με την καθοδήγηση - υποβολή κάποιου "δασκάλου", ο "αθλούμενος" μπορεί να κοιτάζει έντονα για λίγη ώρα ένα αιωρούμενο (εκκρεμές) ή ένα ακίνητο σημείο, και στην συνέχεια κλείνει τα μάτια πέφτοντας σε μια κατάσταση μισο-ύπνου. Κατά περίπτωση, επαναλαμβάνει ορισμένες γενικές φράσεις ή φράσεις ινδουιστικής προσευχής (μάντρα) ή το "ΟΜ". Σε άλλες περιπτώσεις, μπορεί κλείνει τα μάτια και να συγκεντρώνει την προσοχή του διαδοχικά σε διάφορα μέρη του σώματος του π.χ. πρώτα στο δεξί χέρι, ύστερα στον δεξιό ώμο κ.τ.λ. ή να φαντάζεται διάφορες εικόνες π.χ. μία ήρεμη λίμνη ή μία πράσινη κοιλάδα.
Αφού συμπληρωθούν 10-20' λεπτά σε αυτήν την κατάσταση χαλάρωσης - μισο-ύπνου, ο "δάσκαλος" ξυπνάει - ενεργοποιεί τα μέλη της ομάδας. Γίνονται για 2-3' λεπτά μερικές ασκήσεις γυμναστικής, για να ξυπνήσει πλήρως ο οργανισμός. (Θα μπορούσε αυτό να χαρακτηριστεί ως "αθλητική δραστηριότητα - γυμναστική";) Είναι γνωστό (ως βιοψυχολογικό φαινόμενο), ότι εάν η κατάσταση του μισό-ύπνου έχει την προαναφερθείσα διάρκεια ο οργανισμός ξεκουράζεται και επανέρχεται στην κατάσταση του ξυπνημένου σχετικά γρήγορα. Εάν όμως η φάση του μισο-ύπνου κρατήσει περισσότερο (π.χ. 30 λεπτά), ο ύπνος γίνεται βαθύτερος και χρειάζεται ακόμη περισσότερος χρόνος για το ξύπνημα. Αυτό ακριβώς το φαινόμενο (μισο-ύπνος με διάρκεια όχι περισσότερο από 10-20 λεπτά, για να νιώθει κάποιος στην συνέχεια πιο ελαφρύς και ξεκούραστος) εφαρμόζουν και οι διάφορες μέθοδοι χαλάρωσης.
Αντίστοιχα προγράμματα χαλάρωσης με διάφορες παραλλαγές είναι πολύ διαδεδομένα. Αν τα δει κανείς με κριτήρια καθαρά επιστημονικά (ως βιοψυχολογικό φαινόμενο), αγνοώντας ακόμη και το στοιχείο της ινδουιστικής προσευχής (π.χ. το μάντρα ή το "ΟΜ") μπορεί να αποδώσει την κατάσταση ηρεμίας που προκαλείται στα εξής:

α) Ο άνθρωπος για λίγη ώρα αποσπάται από την πραγματικότητα, ξεχνάει τα καθημερινά του προβλήματα.
Θα μπορούσε όμως κανείς να ξεχάσει για λίγο την καθημερινότητα κάνοντας οποιαδήποτε άλλη αντίστοιχη καθιστική δραστηριότητα (να διαβάσει κάποιο βιβλίο, να δει τηλεόραση ή να πάει στον κινηματογράφο, να συναντήσει φίλους κ.τ.λ.). Από ψυχολογική πλευρά θα είχε την ίδια συνέπεια: προσωρινή ηρεμία λόγω απόσπασης από την συνήθως δυσάρεστη καθημερινότητα. Από την άποψη της βελτίωσης της αντοχής θα είχε το ίδιο ακριβώς αποτέλεσμα, δηλαδή καμία βελτίωση.

β) εξ αιτίας του μισο-ύπνου το σώμα χαλαρώνει και ξεκουράζεται για λίγη ώρα.
Αυτό είναι ένα οργανικό - βιολογικό φαινόμενο, που μπορεί να το πετύχει κανείς και στο σπίτι ή στο γραφείο. Αρκεί να ξαπλώσει ή να καθίσει κάπου και να κλείσει τα μάτια του για 15' λεπτά, αποφεύγοντας να σκέφτεται τα καθημερινά προβλήματα. Αν στην συνέχεια κάνει για 2-3' λεπτά μερικές γρήγορες και ρυθμικές ασκήσεις απλής γυμναστικής θα ξυπνήσει. Αυτό συμβαίνει επειδή οι επαναλαμβανόμενες κινήσεις μεγάλων μυϊκών ομάδων (π.χ. κινήσεις των χεριών και των ποδιών) αυξάνουν την αιμάτωση του εγκεφάλου και τον ενεργοποιούν. Η ενεργοποίηση του εγκεφάλου, λόγω των κινήσεων διαφόρων μυϊκών ομάδων, παρουσιάζεται και στις προαναφερθείσες δημοσιεύσεις μας:
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Nervenheilkunde 2003, και
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Sportwissenschaft 2005.

γ) Όταν κάποιος βρίσκεται σε κατάσταση μισο-ύπνου, λειτουργεί λιγότερο ο εγκέφαλος του, με αποτέλεσμα να προκαλείται ξεκούραση και σε νευρολογικό επίπεδο. Η ενεργοποίηση του οργανισμού με σωματικές κινήσεις (όπως προαναφέρθηκε), βοηθάει στο ξύπνημα και προκαλεί ευφορία.

Ένα επιπλέον θέμα που χρειάζεται να συζητηθεί, είναι οι συχνές αναφορές ότι η γιόγκα - γυμναστική έχει σε ορισμένες περιπτώσεις θετική επίδραση στην υγεία. Επειδή με την χρήση της εκφράσεως γιόγκα - γυμναστική δημιουργείται σύγχυση στον μέσο άνθρωπο, χρειάζεται να διακριθούν δύο περιπτώσεις:

α) Η γιόγκα - γυμναστική ως μέθοδος σωματικής άσκησης ή γύμνασης ή προπόνησης ή άθλησης ή με οποιονδήποτε άλλο παρόμοιο τρόπο θα μπορούσε κάποιος την αποκαλέσει. Στην περίπτωση αυτή, η γιόγκα είναι εξ ορισμού ακατάλληλη για την βελτίωση της υγείας. Οι λόγοι παρουσιάστηκαν αναλυτικά προηγουμένως (π.χ. περιέχει πολύ αργές κινήσεις ή πλήρη ακινησία). Επομένως, στην περίπτωση αυτή, η άποψη ότι γιόγκα - γυμναστική έχει σε ορισμένες περιπτώσεις θετική επίδραση στην υγεία είναι πέρα για πέρα εσφαλμένη.
β) Η γιόγκα - γυμναστική ως μέθοδος χαλάρωσης. Η χαλάρωση είναι ακριβώς το αντίθετο από την σωματική άσκηση ή σωματική δραστηριότητα ή προπόνηση ή άθληση. Είναι γνωστό (όπως προαναφέρθηκε - βλέπε "δ) Που οφείλεται η ευφορία που νιώθει κάποιος όταν κάνει τη γιόγκα ως "γυμναστική";") ότι η γιόγκα μπορεί να προκαλέσει κάποια μικρότερη ή μεγαλύτερη χαλάρωση. Σε ορισμένες περιπτώσεις η χαλάρωση αυτή είναι πιο προχωρημένη (είναι γνωστή στην διεθνή βιβλιογραφία ως ανταπόκριση χαλαρώσεως - relaxation response). Αυτή όμως η κατάσταση είναι πολύ διαφορετική, στην ουσία είναι το αντίθετο, από την γύμναση - άθληση -άσκηση - προπόνηση. Γι αυτό τον λόγο, ακόμη και εάν υπάρχει κάποια φαινομενικά προσωρινή θετική επίδραση της γιόγκα στην υγεία (όπως προαναφέρθηκε με την δράση του παυσίπονου), η δραστηριότητα αυτή βρίσκεται έξω από τα όρια της γύμνασης - άθλησης -άσκησης - προπόνησης.

Στην παρούσα εργασία αναλύθηκε το φαινόμενο της γιόγκα ως μία μορφή σωματικής άσκησης. Όμως η γιόγκα επιδρά στην υγεία και ως μέθοδος χαλαρώσεως. Πέρα από όσα εν συντομία εκτέθηκαν παραπάνω, η επίδραση της γιόγκα ως μεθόδου χαλαρώσεως, τόσο από βιολογικής όσο και από ψυχολογικής - ψυχιατρικής απόψεως, θα αποτελέσει αντικείμενο άλλης ξεχωριστής μελέτης. Αυτό οφείλεται στο γεγονός ότι η άθληση και η χαλάρωση είναι δύο καταστάσεις αντίθετες, που επιδρούν με πολύ διαφορετικούς τρόπους στον οργανισμό (από πλευράς βιολογικής, νευροψυχολογικής, ορμονικής, κ.τ.λ.).
Επομένως, κι αν ακόμη δει κανείς τη γιόγκα ως απλή γυμναστική, αυτή δεν είναι απαραίτητη. Δεν βελτιώνει την αντοχή, ενώ την ξεκούραση - χαλάρωση που μπορεί να προκαλεί, είναι δυνατόν να την πετύχει κανείς με πολύ πιο απλό τρόπο (και χωρίς να αρχίσει να πιστεύει, όπως διδάσκουν ορισμένες θρησκείες ότι σε μία προηγούμενη ζωή του ήταν βάτραχος, ελέφαντας ή ίσως και κοτόπουλο· βλέπε π.χ. μετενσάρκωση. Ίσως αυτό φαίνεται σε κάποιους υπερβολικό ή αστείο. Ωστόσο, υπάρχουν άνθρωποι, που έχουν τέτοιου είδους πίστη).

Συμπεράσματα
α) Το γεγονός ότι οι σωματικές ασκήσεις, που είναι κατάλληλες για τη βελτίωση της υγείας, έχουν ως βάση τους την δυναμική αερόβιου τύπου αντοχή είναι επιστημονικώς αποδεδειγμένο εδώ και πολλές δεκαετίες. Θεωρείται πλέον αυτονόητο στον χώρο της αθλητιατρικής, των αθλητικών επιστημών αλλά και της βιοϊατρικής. Είναι αδιανόητο να ασχολείται κάποιος με τις επιστήμες αυτές (ή με την βιοϊατρική σε σχέση με την μυϊκή άσκηση) και να μην το γνωρίζει.

β) Αν θεωρηθεί η γιόγκα σωματική άσκηση, είναι ακατάλληλη για τη βελτίωση της υγείας (μέσω της βελτίωσης της φυσικής κατάστασης). Αυτό συμβαίνει απειδή περιλαμβάνει στατικές ασκήσεις (υποκινητικότητα).

γ) Η γιόγκα δεν είναι σωματική άσκηση (γυμναστική), αλλά θρησκευτική πρακτική (ινδουισμός - βουδισμός).

δ) Η ευχάριστη κατάσταση που μπορεί να νιώσει κάποιος, όταν κάνει γιόγκα, είναι (στην καλύτερη περίπτωση) ένα απλό βιοψυχολογικό φαινόμενο, ένα προσωρινό παυσίπονο. Αυτός που θέλει να την εφαρμόσει, είτε το παραδέχεται είτε όχι, εφαρμόζει μια θρησκευτική πρακτική.

ε) Εάν κάποιος αντί να κινείται, περνά το ελεύθερο χρόνο του με καθιστικές στάσεις τύπου γιόγκα, τότε (λόγω της υποκινητικότητας) μπορεί να προκύψει μεγάλος κίνδυνος για την υγεία του. Για τον λόγο αυτό, είναι πολύ προτιμότερο, αυτός που θέλει να διαθέσει λίγο χρόνο για να γυμναστεί (για τη βελτίωση της υγείας του), να ασχοληθεί με το βάδισμα, το αργό τρέξιμο (άσκηση αντοχής), την ποδηλασία, την κολύμβηση, ή τα ομαδικά αθλητικά παιχνίδια (π.χ. ποδόσφαιρο, μπάσκετ) κ.τ.λ.

Επίλογος

Ας αναρωτηθεί ο κάθε ένας:

- είναι δυνατόν στον τόπο που γέννησε την Ευρώπη και τον αθλητισμό*, στον τόπο όπου δημιουργήθηκαν οι Ολυμπιακοί Αγώνες, πρωτοπόρησαν άνθρωποι υψηλής διανόησης και πολιτισμού με παγκόσμια ακτινοβολία (όπως ο Αριστοτέλης, ο Σωκράτης, ο Πλάτωνας, ο Θουκυδίδης, ο Ιπποκράτης, ο Μέγας Αλέξανδρος και άλλοι), να κάνει κάποιος μια καθαρά θρησκευτική πράξη (γιόγκα) και να φαντάζεται ότι γυμνάζεται - "αθλείται";
Υπάρχει και κάτι ακόμη πιο αδιανόητο και υποτιμητικό για την ανθρώπινη νοημοσύνη (ήδη εφαρμόζεται σε αρκετές περιπτώσεις):

- η προσπάθεια να επι-βληθεί ή να υπο-βληθεί στους άλλους αυτή η ψευδαίσθηση.

* (βλέπε στην αρχική σελίδα: Η σημερινή Ευρώπη και ο αθλητισμός γεννήθηκαν στην Ελλάδα. Πηγή: Spuren. Sportpolitik und Sportstrukturen in der Europäischen Union. Tokarski Walter und Steinbach Dirk, Meyer und Meyer Verlag, Aachen, 2001, Ίχνη. Πολιτική για τον αθλητισμό και αθλητικές δομές στην Ευρωπαïκή Ένωση, σελίδα 13.)


Βιβλιογραφία - σημειώσεις
α. Αθλητιατρική

Στην παρούσα εργασία, προκειμένου να διευκολυνθεί ο μη ειδικός αναγνώστης, έγινε συνειδητή προσπάθεια να χρησιμοποιηθεί μικρός αριθμός πηγών. Οι πηγές αυτές τεκμηριώνουν επαρκώς τις θέσεις που παρουσιάζονται. Επιπλέον, επιλέχθηκε βιβλιογραφία, που δημοσιεύθηκε από την ερευνητική ομάδα στην οποία ανήκει ο συγγραφέας και έγινε σύντομος σχολιασμός των πηγών. Ο σκοπός είναι να αντιληφθεί ο αναγνώστης, που δεν είναι ειδικός σε θέματα αθλητιατρικής, τόσο το υψηλό επιστημονικό επίπεδο της βιβλιογραφίας που χρησιμοποιήθηκε, όσο και την μακρόχρονη ερευνητική εμπειρία του συγγραφέα.
Υπάρχει τεράστιος όγκος επιστημονικής βιβλιογραφίας, που επιβεβαιώνει το γεγονός ότι οι σωματικές ασκήσεις, που είναι κατάλληλες για τη βελτίωση της υγείας, έχουν ως βάση τους την δυναμική αερόβιου τύπου αντοχή. Ενδεικτικά μπορούν να αναφερθούν οι εξής, ιδιαιτέρως αξιόλογες, πηγές:
- WHO/FIMS: Health promotion and physical activity. Declaration of Cologne. Joint Meeting of WHO and FIMS. The Club of Cologne (ed.), Sport u. Buch Strauß, Köln 1994. (Η βελτίωση της υγείας και η σωματική άσκηση. Η Διακήρυξη της Κολωνίας. Κοινή διακήρυξη της Παγκόσμιας Οργάνωσης Υγείας (WHO) και της Παγκόσμιας Εταιρείας Αθλητιατρικής (FIMS), Κολωνία 1994).

Το ίδιο κείμενο είναι δημοσιευμένο και στις εξής πηγές:

- HOLLMANN, W., I. GYÁRFÁS. Gesundheit und körperliche Aktivität (WHO und FIMS). Dt. Ärztebl. 1994; 91 (50): 3511. (Υγεία και σωματική άσκηση (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) και Παγκόσμια Εταιρεία Αθλητιατρικής (FIMS)).
- WHO/ FIMS-Committee on Physical Activity for Health. Exercise for Health. BLAIR, S.N., C. BOUCHARD, I. GYRFAS, W. HOLLMANN, H. IWANE, H:G. KNUTTGEN, G. LÜSCHEN, J. MESTER, J.M. MORRIS Bull. World Health Organization 1995; 73: 135. (Παγκόσμια Οργάνωση Υγείας (WHO) / Παγκόσμια Εταιρεία Αθλητιατρικής (FIMS): Επιτροπή για την Σωματική άσκηση με σκοπό τη βελτίωση της υγείας. Άσκηση για την υγεία.)
Εκτεταμένη συζήτηση του θέματος (βασικές αρχές αθλητικής προπόνησης (προπονητική) - ποιες είναι οι κατάλληλες μορφές μυϊκής άσκησης για τη βελτίωση της υγείας και πως πρέπει να εφαρμόζονται) γίνεται και στο εγκυρότερο βιβλίο αθλητιατρικής που υπάρχει στον διεθνή χώρο (προσφάτως κυκλοφόρησε η 5^η έκδοση):

- Hollmann W., Strüder H. K., Diehl J., Tagarakis C. V. M. Sportmedizin. Grundlagen für körperliche Aktivität, Training und Präventivmedizin. Schattauer Verlag, Stuttgart, New York, 2009 (5. Auflage). (Αθλητιατρική. Βασικές αρχές για την σωματική άσκηση, την προπόνηση και την προληπτική ιατρική, 5^η έκδοση).
Ο πρώτος συγγραφέας του ανωτέρω βιβλίου (Βίλντορ Χόλμαν - Wildor Hollmann) είναι επίτιμος πρόεδρος της Παγκόσμιας Εταιρείας Αθλητιατρικής, καθώς επίσης και της Γερμανικής Εταιρείας Αθλητιατρικής. Επιπλέον, είναι ιδρυτής του Ινστιτούτου Αθλητιατρικής του Γερμανικού Πανεπιστημίου Αθλητισμού Κολωνίας και ιδρυτής του Ινστιτούτου Βιοχημείας του ιδίου πανεπιστημίου. Και τα δύο ερευνητικά κέντρα (ινστιτούτα) είναι παγκοσμίως γνωστά. Το Ινστιτούτο Αθλητιατρικής για τις πρωτοποριακές έρευνές του (μεγάλο μέρος από αυτές έχουν ως κύριο αντικείμενο την εφαρμογή της μυϊκής άσκησης για τη βελτίωση της υγείας) και το Ινστιτούτο Βιοχημείας για τους ελέγχους αντιντόπινγκ. Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου (Ταγαράκης Χρήστος), ανήκει, για δύο περίπου δεκαετίες, στην ερευνητική ομάδα του καθηγητή Wildor Hollmann και στην συγγραφική ομάδα του ανωτέρω βιβλίου.
Επιπλέον, ο ενδιαφερόμενος μπορεί να βρει πλήθος άλλων πηγών, εάν π.χ. δώσει στην τράπεζα βιβλιογραφίας PubMed (υπάρχει ελεύθερη πρόσβαση στο διαδίκτυο - ηλεκτρονική διεύθυνση: http://www.ncbi.nlm.nih.gov/pubmed/) μερικές από τις εξής λέξεις - κλειδιά:
physical activity, physical fitness, physical exercise, endurance exercise, aerobic exercise, physical inactivity, immobilization, sedentary life style, health, heart, brain, cardiovascular disease, myocardial infarction, heart failure, cerebrovascular disease, stroke, obesity, diabetes, hypertension, risk factors, prevention, rehabilitation κ.τ.λ. (η κύρια γλώσσα της διεθνούς βιβλιογραφίας στον τομέα αυτό είναι τα αγγλικά).
Σε ορισμένα σημεία του κειμένου αναφέρονται λέξεις - κλειδιά (στα αγγλικά). Αυτό γίνεται για να διευκολυνθεί ο αναγνώστης στην αναζήτηση σχετικής βιβλιογραφίας.
Πέραν της προαναφερθείσας βιβλιογραφίας στα αγγλικά και στα γερμανικά, υπάρχουν και στα ελληνικά αρκετά βιβλία αθλητιατρικής, εργοφυσιολογίας και προπονητικής. Ο ενδιαφερόμενος μπορεί να ανατρέξει στα κεφάλαια, που αναφέρονται:
στην άσκηση αντοχής, στα βασικά χαρακτηριστικά της σωματικής άσκησης (ένταση, διάρκεια, συχνότητα, κ.τ.λ.), στη βελτίωση της φυσικής κατάστασης, στο καρδιαγγειακό και αναπνευστικό σύστημα, στην πρόληψη και αποκατάσταση καρδιαγγειακών και εγκεφαλικών παθήσεων.
β1. Η θρησκειολογική άποψη για τη γιόγκα
- Bowker, John (editor). The concise Oxford dictionary of world religions. Oxford University Press, 2005. (Το συνοπτικό λεξικό της Οξφόρδης για τις παγκόσμιες θρησκείες).
Μία πολύ αξιόλογη τεκμηρίωση του γεγονότος ότι η γιόγκα δεν είναι γυμναστική, αλλά θρησκευτική πρακτική, παρουσιάζεται στα κείμενα:

- Γιαννουλάτος, Αναστάσιος. Επίσκοπος Ανδρούσης νυν Αρχιεπίσκοπος Τυράνων και πάσης Αλβανίας. ΓΙΟΓΚΑ. Πηγή στο διαδίκτυο: http://www.apostoliki-diakonia.gr/gr_main/catehism/theologia_zoi/themata.asp?cat=hist&contents=contents.asp&main=AT_1&file=1.1.htm.

- Ζιάκκας, Γρηγόριος. Τι είναι η γιόγκα; Γυμναστική ή θρησκεία; Περιοδικό Πεμπτουσία, Έτος 2008, τεύχος 27 (Αύγουστος - Νοέμβριος), σελίδες 144 - 150.
β2. Γιόγκα και νοερή προσευχή
- Αλεβιζόπουλος, π. Αντώνιος. Διαλογισμός ή Προσευχή; Εκδ. Διάλογος, Αθήνα 1997.
- Αλεβιζόπουλος, π. Αντώνιος. Αυτογνωσία, αυτοπραγμάτωση, σωτηρία. Εκδ. Ι. Μητρ. Νικοπόλεως, Αθήνα 1991.
- Ρόουζ, Σεραφείμ, Ιερομόναχος. Η Ορθοδοξία και η θρησκεία του μέλλοντος, Εκδόσεις Εγρήγορση, Αθήνα 2000, ηλεκτρονική διεύθυνση: www.unborn.gr.
- Φαρασιώτης, Διονύσιος. Οι γκουρού, ο νέος και ο γέροντας Παΐσιος, Θεσσαλονίκη 2002.
γ. Συγγραφικό έργο του ιδίου (επιστημονικές δημοσιεύσεις και βιβλία, ενδεικτική αναφορά)
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Übertraining – ein Resultat der Hirnplastizität? Dtsch. Z. Sportmed. 2003; 54 (1): 25-6 (Υπερπροπόνηση - ένα αποτέλεσμα της ευπλαστότητος του εγκεφάλου;).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Körperliche Aktivität fördert Gehirngesundheit und Leistungsfähigkeit - Übersicht und eigene Befunde. Nervenheilkunde. Nervenheilkunde 2003; 22 (9): 467-74 (Η σωματική άσκηση βελτιώνει την κατάσταση της υγείας του εγκεφάλου και την απόδοσή του - Ανασκόπηση της βιβλιογραφίας και δικά μας ερευνητικά δεδομένα).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Gehirn und körperliche Aktivität. Sportwissenschaft 2005; 35 (1): 3-14. (Εγκέφαλος και σωματική άσκηση).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Kognition - männliches und weibliches Gehirn. In: Schill W. B., Bretzel R. G., Weidner W. (Hrsg.) MännerMedizin in der allgemeinmedizinischen und internistischen Praxis. München, Jena: Elsevier, Urban & Fischer, 2005; 341-55. (Νοητική λειτουργία - [η διαφορετική λειτουργία] του εγκεφάλου του άνδρα και της γυναίκας. Κεφάλαιο στο βιβλίο: Η ανδρολογία κατά την εξάσκηση της γενικής ιατρικής και της παθολογίας).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Das Gehirn - der leistungsbegrenzende Faktor bei Ausdauerbelastung. Dtsch. Z. Sportmed. 2006; 57 (6): 155-60 (Ο εγκέφαλος - ένας παράγοντας που περιορίζει την αθλητική απόδοση κατά την άσκηση αντοχής).
- Hollmann W., Strüder H. K., Tagarakis C. V. M. Herz und Gehirn - pathophysiologische Beziehungen. Med. Welt 2006; 57 (9): 1 (Καρδιά και εγκέφαλος - παθοφυσιολογικές σχέσεις).
- Hollmann W., Strüder H. K., Predel H. G., Tagarakis C. V. M. Spiroergometrie. Kardiopulmonale Leistungsdiagnostik des Gesunden und Kranken. Schattauer Verlag, Stuttgart, New York, 2006 (Σπειροεργομετρία. Εξέταση της ικανότητας αποδόσεως του καρδιοαναπνευστικού συστήματος του υγειούς και του ασθενούς [ανθρώπου]).
- Hollmann W., Strüder H. K., Diehl J., Tagarakis C. V. M. Sportmedizin. Grundlagen für körperliche Aktivität, Training und Präventivmedizin. Schattauer Verlag, Stuttgart, New York, 2009 (5. Auflage). (Αθλητιατρική. Βασικές αρχές για την σωματική άσκηση, την προπόνηση και την προληπτική ιατρική, 5^η έκδοση).
- Tagarakis C. V. M., Bloch W., Hartmann G., Hollmann W., Addicks K. Testosterone-propionate impairs the response of the cardiac capillary bed to exercise. Med. Sci. Sports Exerc. 2000; 32 (5): 946-53 (Η τεστοστερόνη καταστρέφει την ανταπόκριση των τριχοειδών αγγείων της καρδιάς στην μυϊκή άσκηση [δηλαδή καταστρέφει τα τριχοειδή αγγεία της καρδιάς]).
- Tagarakis C. V. M., Bloch W., Hartmann G., Hollmann W., Addicks K. Anabolic steroids impair the exercise-induced growth of the cardiac capillary bed. Int. J. Sports Med., 2000; 21 (6): 412-8 (Η τεστοστερόνη καταστρέφει την αύξηση των τριχοειδών αγγείων της καρδιάς, την οποία προκαλεί η μυϊκή άσκηση).
- Ταγαράκης Χρήστος Β.Μ. και Γεώργιος Π. Ροντογιάννης, Λιπίδια και μυïκή άσκηση. Πανελλήνιο Συνέδριο Προληπτικής Ιατρικής Αθλητών (Αθήνα, Ελλάδα, 06.-09.10.1988).
- Ταγαράκης Χρήστος Β.Μ. και Γεώργιος Π. Ροντογιάννης, Λιπίδια και άσκηση. ΙΠΠΟΚΡΑΤΗΣ 1989; 2 (2): 143-53.
ε) Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα
Ο συγγραφέας του παρόντος κειμένου είναι ερευνητής αθλητιατρικής (ειδικότητα: αθλητιατρική - καρδιολογία), Γερμανικό Πανεπιστήμιο Αθλητισμού Κολωνίας, στην Γερμανία. Έχει βραβευθεί στο Παγκόσμιο Συνέδριο Αθλητιατρικής (έγινε στην Αθήνα - Ελλάδα, τον Σεπτέμβριο του 1994) για τις έρευνές του, που αναφέρονται στις καταστρεπτικές συνέπειες των αναβολικών στεροειδών στα τριχοειδή αγγεία του μυοκαρδίου: Detrimental effects of anabolic steroids on the capillary bed of the myocardium. C.V.M. Tagarakis, W. Bloch, G. Hartmann, W. Hollmann and K. Addicks, FIMS World Congress of Sports Medicine, Athens, Greece, 1994. Οι σχετικές δημοσιεύσεις (βλέπε: Βιβλιογραφία - σημειώσεις - α. Αθλητιατρική: Tagarakis C.V.M. και συνεργάτες, 2000), έχουν τύχει ευρείας αποδοχής στην διεθνή επιστημονική κοινότητα. Είναι οι μοναδικές στη διεθνή βιβλιογραφία, που αναφέρονται σε αυτό το θέμα.
Τομείς έρευνας του συγγραφέα: α) Η μυïκή άσκηση σε σχέση με την υγεία και πιο συγκεκριμένα: το καρδιαγγειακό σύστημα, τον εγκέφαλο, το στρες, την υπερπροπόνηση - υπερκόπωση των αθλητών, την τρίτη ηλικία. β) Οι παρενέργειες των αναβολικών στεροειδών στην υγεία (ιδιαιτέρως των αθλουμένων).

Ταγαράκης Χρήστος. Ερευνητής Αθλητιατρικής (ειδικότητα: αθλητιατρική - καρδιολογία), Γερμανικό Πανεπιστήμιο Αθλητισμού Κολωνίας, Γερμανία, Πτυχιούχος Τ.Ε.Φ.Α.Α., Α.Π.Θ. (Tagarakis Christos, Deutsche Sporthochschule Köln (DSHS Köln), Deutschland - German Sport University of Cologne, Germany.) *
Περισσότερες πληροφορίες για τον συγγραφέα παρουσιάζονται στην Βιβλιογραφία - σημειώσεις - ε) Σύντομο βιογραφικό σημείωμα του συγγραφέα.

*Ο συγγραφέας, έχει ασχοληθεί, ως αθλούμενος, από την ηλικία των 14 έως των 21 ετών με τον στίβο και το ποδόσφαιρο. Έχει δε συμμετάσχει τόσο σε σεμινάρια μεθόδων χαλαρώσεως, όσο και σε συναντήσεις γιόγκα. Για τον λόγο αυτό, παράλληλα με την μακροχρόνια ερευνητική του δραστηριότητα, έχει και εμπειρική γνώση του θέματος.

ΠΗΓΗ: 

http://www.alopsis.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=1269

ΠΗΓΗ ΕΙΚΟΝΩΝ:

http://egolpio.files.wordpress.com/2009/05/001.jpg

http://vatopaidi.files.wordpress.com/2009/05/gerontas2.jpg

ΕΝΑΛΛΑΚΤΙΚΕΣ- ΟΛΙΣΤΙΚΕΣ- ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ: ΑΠΑΤΗ 'Η ΚΑΙ ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ

ΟΧΙ ΣΤΙΣ ΑΝΟΡΘΟΔΟΞΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΥΣ (ΑΝ.ΘΕ.Μ.) Ή ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΙΕΣ

ΟΧΙ ΣΕ: ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗ, ΒΕΛΟΝΙΣΜΟΣ, ΡΕΦΛΕΞΙΟΛΟΓΙΑ, ΓΙΟΓΚΑ, ΑΝΘΟΪΑΜΑΤΑ, ΡΕΪΚΙ, ΣΙΑΤΣΟΥ, ΑΡΩΜΑΤΟΘΕΡΑΠΕΙΑ, ΙΡΙΔΟΛΟΓΙΑ, ΒΙΟΕΝΕΡΓΕΙΑ, ΠΙΛΑΤΕΣ, ΟΣΤΕΟΠΑΘΗΤΙΚΗ, ΥΠΝΩΣΗ, ΣΑΪΕΝΤΟΛΟΓΙΑ Κ.Λ.Π. 

ΔΙΑΒΑΣΤΕ: ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ: ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΤΗΝ ΕΙΣΗΓΗΤΙΚΗ ΕΚΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΠΙΤΡΟΠΗΣ ΜΕΛΕΤΩΝ ΤΟΥ ΙΑΤΡΙΚΟΥ ΣΥΛΛΟΓΟΥ ΑΘΗΝΩΝ ( Ι.Σ.Α.)

Ἀναδημοσιεύουμε ἀπό τήν ἱστοσελίδα: «Ἡ ἄλλη ὅψις» (alopsis) τήν εἰσηγητική ἔκθεση τῆς ἐπιτροπῆς τοῦ Ἰατρικοῦ Συλλόγου Ἀθηνῶν γιά τίς διάφορές Ἐναλλακτικές-ὁλιστικές-ἐνεργειακές Θεραπεῖες. Προκαταβολικά πρέπει νά τονίσουμε ὅτι ὁ μακαριστός Γέροντας Πορφύριος μέ τήν πλούσια Θεία Χάρη  καί τό διορατικό χάρισμα πού εἶχε ἦταν τελείως ἀντίθετος μέ ὅλα αὐτά. «Μόνο τήν Κλασσική Ἰατρική» τόνιζε πρέπει νά ἀκολουθοῦμε. 


Ἅς μελετήσουμε τί λένε οἱ ἰατροί μέ βάση τά ἐπιστημονικά κριτήρια:
«Η προσφορά της σύγχρονης Ιατρικής στην ανθρωπότητα είναι γενικά παραδεκτή και αδιαφιλονίκητη. Αποτιμάται δε κυρίως με την πρωτοφανή αύξηση του μέσου όρου ζωής και τη σημαντική βελτίωση της ποιότητας ζωής στις κοινωνίες, που έχουν την ευτυχία να μπορούν να εφαρμόζουν τα σύγχρονα ιατρικά επιτεύγματα.
 Η πρόοδος αυτή της Ιατρικής, στηρίζεται στη γενική εξέλιξη των Θετικών Επιστημών και χαρακτηρίζεται από την ανάπτυξη μιας αδογμάτιστης επιστημονικής σκέψης και μεθοδολογίας, που έχει τις ρίζες της κυρίως στον Αρχαίο Ελληνικό Πολιτισμό. Η γενική συμβολή του κλασικού Ελληνικού Πνεύματος στη διαμόρφωση των Επιστημών και η ειδικότερη συμβολή του Ιπποκράτη στη διαμόρφωση της σύγχρονης Ιατρικής, έχουν αναγνωρισθεί παγκοσμίως, τόσο σε θεωρητικό επίπεδο όσο και στην πράξη. Στη σημερινή εποχή, οι εμπειρικές και δογματικές θεραπευτικές προσπάθειες που ήταν κάποτε αναγκαίο να αναπτυχθούν για την αντιμετώπιση των προβλημάτων υγείας μεταξύ των διαφόρων λαών της γης, αντικαθίστανται πλέον από μια ενιαία επιστημονική μεθοδολογία που στηρίζεται στις αρχές της παρατήρησης, του πειράματος και της αυστηρής επιβεβαίωσης στην κλινική πράξη κάθε νέας ή και παλαιάς θεραπευτικής πρότασης. Η σύγχρονη δηλαδή Ιατρική κρίνει, εξετάζει και αποδέχεται ή απορρίπτει οτιδήποτε "παραδοσιακό" ή "εναλλακτικό" ή "συμπληρωματικό" υπάρχει στον επιστημονικό της ορίζοντα, με τον ίδιο ελεύθερο και αβίαστο τρόπο που κρίνει διαρκώς και επανεξετάζει καθημερινά, και τα δικά της επιτεύγματα [1].
Η τάση όμως της υπερκαταναλωτικής κοινωνίας προς την παραδοξότητα, οδηγεί συχνά σε αναβίωση παλαιών μυστηριακών μεθόδων και στην ανάπτυξη νέων ιδιόμορφων θεραπευτικών απόψεων κυριότερες από τις οποίες είναι οι εξής: Ομοιοπαθητική, Βελονισμός, Διαλογισμός, Ρεφλεξολογία ή Αντανακλαστική Ζωνοθεραπεία, Γιόγκα, Νουμερολογία, Ολιστικό Μασάζ, Μεσμερισμός, Πυραμιδολογία, Σαΐεντολογία, Σαμανισμός, Χρωματοθεραπεία, Σιάτσου, Υπνωτισμός, Οργονομία και πολλές άλλες ιδιότυπες "θεραπευτικές" πρακτικές [2, 3, 4].
Σκοπός του κειμένου που ακολουθεί είναι να γίνει μια σύντομη αναφορά στις "θεραπευτικές" αυτές μη συμβατικές πρακτικές, οι οποίες επειδή παρεκκλίνουν από τις επιστημονικά τεκμηριωμένες αρχές της Επιστημονικής ή Συμβατικής Ιατρικής χαρακτηρίζονται ως Ανορθόδοξες Θεραπευτικές Μέθοδοι (ΑΝΘΕΜ)

ΕΝΕΡΓΕΙΑΚΕΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΜΕΘΟΔΟΙ

1) Βελονισμός

Βάση του Βελονισμού είναι ο "Ταοϊσμός" που αποτελεί παραδοσιακό φιλοσοφικό και θρησκευτικό σύστημα των Κινέζων. Η Κινέζικη λέξη «Τάο», σημαίνει "μέσον" που είναι η πρώτη Αρχή. Πιστεύεται ότι υπάρχει μια Συμπαντική ή Κοσμική ή Ενεργειακή δύναμη με δύο πόλους, το Γιν και το Γιανγκ (οι δυο άλλες Αρχές), από την σχετική εξισορρόπηση ή μη των οποίων προκύπτει η υγεία ή η νόσηση. Η σχηματική παράσταση του Γιν και Γιανγ εξακολουθεί να αποτελεί ακόμη και σήμερα σύμβολο του βελονισμού. Η διάγνωση κάθε νόσου γίνεται αποκλειστικά με την ψηλάφηση του σφυγμού και την εξέταση των αποχρώσεων του προσώπου στα διάφορα σημεία του οποίου προβάλλονται τα εσωτερικά όργανα [6]. Η θεραπευτική παρέμβαση στηρίζεται στην αμφίδρομη επικοινωνία της Συμπαντικής Ενέργειας του Τάο, μέσω του βελονιστή και των βελονών με το ανθρώπινο σώμα, με σκοπό την αποκατάσταση της διαταραγμένης εσωτερικής αναλογίας των δυνάμεων Γιν και Γιανγκ. Η τοποθέτηση των βελονών γίνεται σε ειδικά σημεία των αποκαλουμένων "μεσημβρινών" του σώματος που αποτελούν ενεργειακά κανάλια μεταβίβασης της Ταοϊκής δύναμης [5]. Η τοποθέτηση αυτή καθοδηγείται από αστρολογικά και μετεωρολογικά φαινόμενα, τα οποία αποτελούν απαραίτητα στοιχεία γνώσης του βελονιστή. Τα "σημεία" ή "εντυπώματα" ή "βυθίσματα" από 13 που ήταν αρχικά έφθασαν τα 365, όσες είναι και οι ημέρες του έτους, κατατάσσονται δε σε 12 μεσημβρινούς, όσοι και οι μήνες του έτους. Σήμερα μάλιστα γίνεται λόγος για περισσότερα από 3.000 τέτοια σημεία [6, 7].
Η θεραπευτική δράση του Βελονισμού στηρίζεται στην επιλογή των σημείων που υποτίθεται ότι είναι συγκεκριμένα για κάθε νόσημα [8, 9]. Κατά τους ισχυρισμούς δε των Βελονιστών, που ουσιαστικά αντικρούονται από την Ιατρική, τα σημεία αυτά εμφανίζουν ειδική νευροβρίθεια , αγγειοβρίθεια και διαφορετική ηλεκτρική αντίσταση.


2. Ομοιοπαθητική
Η Ομοιοπαθητική εμφανίστηκε στις αρχές του 19ου αιώνα με τις προσωπικές απόψεις του Γερμανού ιατρού Samuel Hahnemann περί "ομοίων" και "δυναμοποίησης" τις οποίες διατύπωσε για να εξηγήσει την φύση και την θεραπεία των διαφόρων νόσων [10,11].
Κατά τον Hahnemann, ο οποίος ανέπτυξε τη θεωρία του πριν ακόμη και από την ανακάλυψη των μικροβίων, η νόσος οφείλεται σε διαταραχές της "πνευματοειδούς ή εσωτερικής ζωτικής δύναμης", η οποία ζωογονεί το σώμα του ανθρώπου και όχι στους διάφορους αιτιολογικούς παθογόνους παράγοντες όπως π. χ. ο βάκκιλος Koch για την φυματίωση [12, 13, 14, 17] ή ο ιός HIV για το AIDS.
Η θεραπευτική αντιμετώπιση των νόσων γίνεται με ουσίες φυτικές, ζωικές ή ορυκτές οι οποίες προκαλούν σε υγιή άτομα τα ίδια συμπτώματα, δηλαδή το "όμοιο πάθος", εξού και ο όρος "Ομοιοπαθητική". Με τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα αποσκοπείται η αποκατάσταση της διαταραγμένης "εσωτερικής πνευματοειδούς δύναμης" με τη μεταφορά κάποιας πρόσθετης ενέργειας. Η ενέργεια αυτή βέβαια είναι ανερμήνευτη από φυσικής πλευράς, θεωρείται όμως ότι εισάγεται στο παρασκεύασμα με τη διαδικασία της "δυναμοποίησης". Αυτό δε που ονομάζεται "δυναμοποίηση" γίνεται με " δονήσεις" μιας ουσίας που διαλύεται σε νερό ή οινόπνευμα με σταδιακά αυξανόμενη αραίωση. Η αραίωση αυτή αρχίζει από πολύ χαμηλά επίπεδα 1/100 και φτάνει μέχρι 1/100400. Για τις μη διαλυτές ουσίες η αραίωση γίνεται με άμυλο ή γαλακτοζάκχαρο και οι δονήσεις αντικαθίστανται με λειοτρίβηση. Έτσι απελευθερώνεται η "μαγική ιαματική δύναμη" κατά τον αφορισμό 269 του Hahnemann [10, 15, 16].
Η δραστικότητα του δυναμοποιημένου ομοιοπαθητικού παρασκευάσματος αυξάνεται όσο αυξάνεται η αραίωση του, η οποία "απελευθερώνει την λανθάνουσα στις ουσίες αυτές ενεργειακή δύναμη που είναι προικισμένη με διαπλαστική νοημοσύνη". Η σωστή δυναμοποίηση πρέπει να γίνεται από τον ίδιο τον θεραπευτή ξεχωριστά για κάθε περίπτωση αρρώστου. Η όλη αντίληψη του Hahnemann έχει διατυπωθεί σε μια σειρά από 291 αφορισμούς ή δόγματα που αναφέρονται όχι μόνο στην θεωρία αλλά και στην πρακτική άσκηση της Ομοιοπαθητικής. Επισημαίνεται ότι η Ομοιοπαθητική ακόμη και σήμερα εμμένει στις απόψεις αυτές παρά τις προόδους της σύγχρονης Ιατρικής, την οποία μάλιστα θεωρεί ως υπαίτιο για την εμφάνιση πολλών χρόνιων νοσημάτων που κατατάσσει σε τρεις ομάδες: α) ψωριασική, β) συφιλιδική και γ) γονορροϊκή ή συκωτική [10, 11, 13, 17].
Η Ομοιοπαθητική πρεσβεύει εξάλλου ότι το επιζητούμενο θεραπευτικό αποτέλεσμα επέρχεται με μια υποτιθέμενη συνήχηση του δυναμοποιημένου ομοιοπαθητικού σκευάσματος με τη διαταραγμένη εσωτερική ζωτική δύναμη. Μέχρι σήμερα όμως δεν έχει αποδειχθεί επιστημονικά η οποιαδήποτε δραστικότητα των ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων, ενώ ακόμη και οι ρόσφατες ανακοινώσεις περί ηλεκτρομαγνητικών κυμάτων παραμένουν και αυτές αναπόδεικτες [18].
Στη βιβλιογραφία υπάρχουν μερικές εκατοντάδες δημοσιεύσεις από τις οποίες οι 107 μόνον είναι κλινικές, ανασκόπηση των οποίων δημοσιεύθηκε πρόσφατα στο British Medical Journal [19]. Στην ανασκόπηση αυτή, που έχει γίνει από συγγραφείς με ευμενή προδιάθεση προς την Ομοιοπαθητική, επισημαίνονται μεταξύ άλλων και τα εξής:
1. Από τις 107 εργασίες μόνο 10 περίπου δημοσιεύθηκαν σε περιοδικά της Επιστημονικής Ιατρικής ενώ οι υπόλοιπες έχουν δημοσιευθεί σε περιοδικά της Ομοιοπαθητικής.
2. Το σύνολο των δημοσιεύσεων αυτών χαρακτηρίζεται από χαμηλή ποιότητα μεθοδολογίας και από έλλειψη επαναληπτικότητας των αποτελεσμάτων [20, 46, 49].
3. Γενικά οι εργασίες αυτές δεν παρέχουν επαρκή στοιχεία για εξαγωγή αξιόπιστων συμπερασμάτων και φαίνεται να είναι επηρεασμένες από τις προκαταλήψεις των συγγραφέων τους (Bias) [21].
Σε τεύχος του Lancet (Sept. 1997) [58], δημοσιεύεται μετά-ανάλυση ομάδος ομοιοπαθητικών που αναφέρεται σε 89 επιλεγμένες προηγούμενες δημοσιεύσεις και σχολιάζεται από τη σύνταξη του περιοδικού στο ίδιο τεύχος. Σύμφωνα με το σχόλιο αυτό [59] οι αρθρογράφοι - ομοιοπαθητικοί "έχουν κάνει με προσοχή τις εκτιμήσεις τους στις γνωστές προκαταλήψεις", ώστε "να δείξουν επιθυμητό αποτέλεσμα". Το ίδιο σχόλιο με τίτλο "Homoeopathy trial: going nowhere" τονίζει ότι "οι ομοιοπαθητικές έρευνες δεν οδηγούν πουθενά" δεδομένου ότι "κατ' αρχήν στερούνται μιας πειστικής θεωρίας" που αποτελεί απαραίτητη προϋπόθεση για οποιαδήποτε σοβαρή έρευνα.


3. Οι άλλες "Ενεργειακές Θεραπευτικές Μέθοδοι"
Αυτές προσομοιάζουν με τις προηγούμενες, κατά το ότι επικαλούνται και χρησιμοποιούν την ίδια ή παρόμοια "συμπαντική ενέργεια" * , την οποία υποτίθεται ότι διοχετεύουν στο ανθρώπινο σώμα με διάφορους τρόπους, όπως: δια μέσου των χειρών, του διαλογισμού, με συσκευές μασάζ, υπνωτισμού κ.α. [22]. Λεπτομερής αναφορά και κατάταξη των μορφών αυτών θεραπείας γίνεται σε δημοσίευμα του Lancet [23].


Αυτές οι "Ενεργειακές Θεραπευτικές Μέθοδοι" αναπτύσσονται κατά διαφορετικούς τρόπους στους διάφορους λαούς, ανάλογα με τις συνήθειες και τις δοξασίες τους [43]. Στις Γερμανόφωνες χώρες π.χ. είναι πολύ δημοφιλής η ανθρωποφιλοσοφική θεραπεία, στις δε Κάτω Χώρες επικρατούν περισσότερο οι πνευματικές και παραθρησκευτικές θεραπείες [24].

Η Σαϊεντολογία (Scientology) ή Διανοητική, στη χώρα μας εμφανίζει ιδιαίτερη δραστηριότητα με ναούς, εκκλησία και θρησκευτική ιεραρχία. Έχει ιδρύσει το Κ.Ε.Φ.Ε. (Κέντρο Εφαρμοσμένης Φιλοσοφίας Ελλάδος) για τις δραστηριότητες του οποίου έχει ήδη επιληφθεί η Δικαιοσύνη. Σε ότι αφορά τη δραστηριότητα του το ΚΕΦΕ εκτός από θεραπευτικούς σκοπούς επεκτείνεται κατά την ερευνά της Εισαγγελίας Αθηνών και σε θέματα κοινωνικά, θρησκευτικά, πολιτικά και κυρίως οικονομικά [25].

Η Ρεφλεξολογία ή μασάζ πελμάτων, θεωρεί το πέλμα ως καθρέπτη του σώματος. Κάθε περιοχή του πέλματος αντιστοιχεί σε συγκεκριμένο όργανο του σώματος, το μασάζ δε στα σημεία αυτά «αποκαθιστά» τη διαταραγμένη λειτουργία του ανάλογου οργάνου.

Η Αρωματοθεραπεία χρησιμοποιεί αρωματικά εκχυλίσματα φυτών και ανθέων προκειμένου να μεταβιβάσει στον οργανισμό φυτική ενεργειακή δύναμη που ενεργοποιεί την αυτοϊασή του.

Η Μαγνητοθεραπεία στηρίζεται στη δημιουργία μαγνητικών πεδίων που υποτίθεται ότι διεγείρουν το μεταβολισμό. Για τη δημιουργία του μαγνητικού πεδίου χρησιμοποιούνται μαγνητικοί επίδεσμοι, βραχιόλια, κρίκοι αλυσίδες κ.ά. Μορφή του μαγνητισμού είναι ο μεσμερισμός που στηρίζεται στη ζωική μαγνητική δύναμη για τη θεραπεία διαφόρων νόσων [10].

Πολύτιμοι ή ορυκτοί λίθοι, τοποθετούνται σε ορισμένες περιοχές του σώματος και σύμφωνα με ένα μείγμα θρησκευτικών μυστικιστικών και νατουραλιστικών αντιλήψεων δρουν θεραπευτικά.

Η Ανθρωποσοφία, αντιμετωπίζει την ασθένεια ως πάλη των διάφορων μελών του οργανισμού και τα συμπτώματα της νόσου είναι η εκδήλωση αυτής της πάλης. Η ισορροπία αποκαθίσταται με σκευάσματα ομοιοπαθητικής, φυτικής ή ζωικής προελεύσεως.

Το Γιόγκα είναι ένα μείγμα γυμναστικών ασκήσεων, δίαιτας, αυτοσυγκέντρωσης και αναπνευστικών ασκήσεων. Θεωρείται ότι ισορροπεί τις εσωτερικές δυνάμεις του σώματος και του νου.


Το μασάζ σιάτσου, βασίζεται στην αρχή ότι η ροή της εξωτερικής ενέργειας μέσα στο σώμα διέρχεται από ορισμένες γραμμές. Ασθένεια εκδηλώνεται όταν η ροή της ενέργειας αυτής παρεμποδιστεί σε ειδικά σημεία των γραμμών, οπότε η πίεση τους με τα δάκτυλα αποκαθιστά την κανονική ροή της ενέργειας.


Η Οστεοπαθητική, είναι μια μορφή χειροπρακτικής που δέχεται την επίδραση της παγκόσμιας ενέργειας της οποίας η φυσιολογική ροή προς τον ασθενή αποκαθίσταται με ειδικούς χειρισμούς επί των οστών και αρθρώσεων.


Το Βιοενεργειακό μασάζ, είναι παραλλαγή της οστεοπαθητικής με κύρια εντόπιση των χειρισμών στην σπονδυλική στήλη.


Αναφέρονται ακόμη πάνω από χίλιες διαφορετικές μορφές βιοενεργειακών θεραπευτικών μεθόδων που δεν είναι σκόπιμο να συμπεριληφθούν στην παρούσα σύντομη αναφορά.


Η ΔΙΑΣΤΑΣΗ ΤΟΥ ΟΛΟΥ ΘΕΜΑΤΟΣ

1. Διάδοση
Όλες οι ΑΝΘΕΜ, με τις θεωρητικές παραδοξολογίες τους και παρά τον απλοϊκό χαρακτήρα τους, έχουν διεισδύσει στις σύγχρονες κοινωνίες και μάλιστα έχουν την "επίμονη" υποστήριξη των Μέσων Μαζικής Επικοινωνίας.
Σε δημοσίευμα από Ομοιοπαθητικό Κέντρο του Λονδίνου [26] αναφέρεται ότι 20 -50% του γενικού πληθυσμού διαφόρων χωρών στρέφεται προς τις ΑΝΘΕΜ. Το ίδιο δημοσίευμα αναφέρει ότι τεράστια ποσά διακινούνται προς τους Ομοιοπαθητικούς (στη Μεγάλη Βρετανία αναφέρονται 590 εκατομμύρια λίρες για το 1991), ενώ για την Γερμανία αναφέρεται ότι το 1989 τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα έφθασαν σε ποσοστό 10% της όλης φαρμακευτικής αγοράς. Για την Ελλάδα που συγκαταλέγεται μεταξύ των χωρών με τη μικρότερη κατανάλωση, αναφέρεται αύξηση κατά 30% ετησίως, ενώ το 31,2% του πληθυσμού της ευρύτερης περιοχής της Αθήνας έχει τουλάχιστον μια φορά επισκεφθεί κάποιο φορέα των ΑΝΘΕΜ [27].
2. Αποτελεσματικότητα
Η σύγχρονη Ιατρική, με την αντικειμενικότητα που διακρίνει την σωστή ερευνητική μεθοδολογία της, έχει ασχοληθεί με τις πρακτικές αυτές, που είναι πιθανόν να συνοδεύονται από κάποια προσωρινή βελτίωση των ενοχλημάτων μερικών αρρώστων. Ουσιαστικά, σε τέτοιες περιπτώσεις πρόκειται για το φαινόμενο "placebo". Για την γνωστή δηλαδή επίδραση αδρανών μεθόδων θεραπείας και εικονικών φαρμάκων, που όχι μόνο αναγνωρίζεται αλλά και σε κάθε σύγχρονη ερευνητική προσπάθεια υποχρεωτικά λαμβάνεται υπόψη ως μέτρο σύγκρισης προς αποκλεισμό της προκατάληψης (Bias) [23, 28, 29].
3. Placebo ή Εικονική Θεραπεία
Η πορεία της Ιατρικής μέχρι τα τελευταία πενήντα περίπου χρόνια, ήταν εν πολλοίς εμπειρική και βασισμένη κυρίως στη χρήση αδρανών ουσιών και μεθόδων θεραπείας. Όλα αυτά ασκούσαν πράγματι κάποια επίδραση στην βελτίωση των συμπτωμάτων και στην τροποποίησηση της πορείας ορισμένων νοσημάτων, που σήμερα όμως αποδεικνύεται ότι για πολλές από αυτές οφείλετο στη δράση placebo [30, 31, 32, 33].
Η λέξη "placebo" προέρχεται από το λατινικό ρήμα "placeo" και σημαίνει "θα προκαλέσω ευχαρίστηση". Οποιαδήποτε δε θεραπευτική διεργασία που προκαλεί επίδραση σε ένα ασθενή εξαιτίας του θεραπευτικού σκοπού, της πρόθεσης ή της προσδοκίας και όχι λόγω της ειδικής της δράσης (βιοχημικής ή φυσικής) καλείται δράση εικονικού φαρμάκου (placebo effect).
Σύμφωνα με σύγχρονα πειραματικά και κλινικά δεδομένα, για να εκδηλωθεί το φαινόμενο placebo απαιτείται στενή σχέση θεραπευτή - ασθενούς και αμφίδρομη μεταξύ τους ροή αλληλοεπιδράσεων και προσδοκιών. Η σχέση αυτή επηρεάζεται από διαφόρους παράγοντες, κυριότεροι από τους οποίους είναι: [34, 35, 36, 37]
1. Η προσωπικότητα και συμπεριφορά του θεραπευτή.
2. Η προσωπικότητα και οι προσδοκίες του αρρώστου.
3. Το περιβάλλον θεραπείας π. χ. ειδική διαμόρφωση θεραπευτικών χώρων με οπτικά, ακουστικά ή και οσφρητικά ερεθίσματα.
4. Το είδος και η διαδικασία της θεραπευτικής αγωγής, (π.χ. δισκία, βελόνες, μηχανές, εικονική χειρουργική επέμβαση).
5. Ο τρόπος και η ικανότητα του θεραπευτή να αποσπά την εμπιστοσύνη, την προσοχή και την κατανόηση του ασθενούς, μέχρι βαθμού, πολλές φορές, εμπειρικής ψυχανάλυσης.
6. Ο χρόνος που διατίθεται στην διαπροσωπική επικοινωνία και πρόσδεση του αρρώστου με τον θεραπευτή του.
Ο μηχανισμός δράσης του φαινόμενου placebo έγινε περισσότερο κατανοητός τα τελευταία χρόνια με την πρόοδο της νευροφυσιολογίας, την ανακάλυψη των νευρομεταβιβαστών και τον ψυχοσωματικό χαρακτήρα πολλών συμπτωμάτων και νόσων, πάνω στις οποίες ασκούν κυρίως τη δράση τους [38, 39, 40, 41].
Υπ' αυτήν την έννοια, η Επιστημονική Ιατρική αξιοποιεί το φαινόμενο placebo σαν ένα μικρό μέρος μόνο της εν γένει θεραπευτικής αντιμετώπισης του αρρώστου. Επίσης η δράση του placebo λαμβάνεται υποχρεωτικά υπόψη στην ερευνητική μεθοδολογία (διπλό τυφλό πείραμα) για τεκμηρίωση της αποτελεσματικότητας κάθε θεραπευτικής μεθόδου η οποία για να γίνει αποδεκτή, οφείλει να έχει θεραπευτική επίδραση μεγαλύτερη από εκείνη του placebo. Είναι δε τελείως αντίθετο προς κάθε έννοια επιστημονικής δεοντολογίας, να χρησιμοποιείται αυτό το φαινόμενο ως το μοναδικό ή αποκλειστικό θεραπευτικό μέσο, και μάλιστα η χρήση αυτή να γίνεται εν γνώσει του θεραπευτή [13]. Η ιδιοτελής χρήση του φαινομένου placebo και μάλιστα σε τόσο ευρεία κλίμακα από τις ΑΝΘΕΜ, αποτελεί σαφή παραβίαση βασικών κανόνων της Ιατρικής Ηθικής που εγγίζει τα όρια μιας τεράστιας κοινωνικής εξαπάτησης [42, 43, 44].
4. Η επίδραση των ΑΝΘΕΜ στον πόνο και την ψυχική διάθεση
Στη ιατρική βιβλιογραφία υπάρχει μια περιορισμένη σειρά δημοσιεύσεων που συνδέει διάφορες μορφές ΑΝΘΕΜ και ιδίως τον Βελονισμό με τη δυνατότητα κάποιας παροδικής αναλγητικής ή και ευφορικής επίδρασης, της οποίας μάλιστα και επιχειρείται η εξήγηση μέσα από νευροφυσιολογικούς μηχανισμούς. Σε πολλές από τις ΑΝΘΕΜ όπως βελονισμό, ρεφλεξολογία, σιάτσου, οστεοπαθητική, βιοενεργειακό μασάζ, όπως άλλωστε και σε κάθε ήπιο επώδυνο ερέθισμα (πιεστικό, τραυματικό, νυγμώδες ή ηλεκτρικό), είναι πιθανό να δημιουργούνται κάποιοι προσωρινοί μηχανισμοί αναλγησίας, που αποδίδονται στην έκκριση νευρομεταβιβαστικών ουσιών ή και σε άλλους νευροφυσιολογικούς μηχανισμούς [45, 46, 47].
Κατά την έμπαρση βελόνων σε οποιοδήποτε σημείο του σώματος ανεξάρτητα της ανατομικής περιοχής, κινητοποιείται προσωρινά η έκκριση ορισμένων ενδογενών νευρομεταβιβαστών οι οποίοι έχουν σχέση με κάποιο ήπιο αναλγητικό αποτέλεσμα και ουδεμία σχέση με θεραπεία παθολογικών καταστάσεων. Η διέγερση μάλιστα αυτή δια νυγμών νευρικών δερματικών απολήξεων εφαρμόζεται από μακρού στην Νευροφυσιολογία και είναι γνωστή ως "Διαδερματική Νευρική Διέγερση" (Transcutaneous Nerve Stimulation T.N.S.) [48]. Τονίζεται ιδιαίτερα ότι το οποιοδήποτε αναλγητικό αποτέλεσμα είναι ανεξάρτητο του σημείου έμπαρσης των βελονών, στοιχείο που καταρρίπτει αφ' εαυτού τη βασική θεωρία του Βελονισμού περί Μεσημβρινών. Οι Μεσημβρινοί δε αυτοί του Βελονισμού δεν έχουν καμμιά σχέση με την ανατομική και την φυσιολογική λειτουργία των ζωνών του Head [49].
Εκτός της αναλγητικής δράσεως αναφέρεται επίσης και ένα προσωρινό αίσθημα βελτιώσεως της διαθέσεως και ελάττωσης του άγχους [50, 51]. Η προσωρινή όμως και φευγαλέα αυτή έκκριση των ενδογενών νευρομεταβιβαστών δεν μπορεί να επηρεάσει στο ελάχιστο την πορεία και εξέλιξη οποιουδήποτε νοσήματος ή παθολογικής κατάστασης.
Πάνω σ' αυτό το αίσθημα της ευφορίας και το αναλγητικό, που ενδέχεται να αισθανθεί για ένα βραχύ χρονικό διάστημα ο υποβαλλόμενος σε ΑΝΘΕΜ, στηρίζεται η όλη εφαρμογή του στην αντιμετώπιση όλων σχεδόν των ασθενειών [52].
Η Επιστημονική βεβαίως Ιατρική και ιδιαίτερα η Ψυχοσωματική Ιατρική ασχολείται σε μεθοδική και επιστημονική βάση με την επίδραση εξωγενών και ενδογενών ερεθισμάτων στην θεραπευτική αντιμετώπιση διαφόρων νόσων, χωρίς να περιορίζεται μόνο στην αναλγησία.
Η σύγχρονη φαρμακολογία εξάλλου και η αναπτυσσόμενη Ιατρική Ειδικότητα Πόνου, έχουν σήμερα τεράστιες αναλγητικές δυνατότητες, ώστε η οποιαδήποτε συσχέτιση των αναλγητικών αποτελεσμάτων της κλασικής Ιατρικής με εκείνη των ΑΝΘΕΜ να είναι άνευ ουσιαστικού αντικειμένου.
5. Γιατί οι άρρωστοι καταφεύγουν στις ΑΝΘΕΜ
Η κατ' αρχήν λειτουργία των ΑΝΘΕΜ δεν στηρίζεται σε βιβλιογραφική τεκμηρίωση με την γνωστή στην Επιστημονική Ιατρική έννοια, αλλά σε παλαιές ή και νεώτερες δογματικές και εμπειρικές συγγραφές, κυρίως όμως σε μεθόδους προπαγάνδας, στις οποίες εμπλέκονται και τα Μέσα Μαζικής Επικοινωνίας.
Η διάδοση των ΑΜΘΕΜ είναι αποτέλεσμα πολλών παραγόντων, μερικοί από τους οποίους επισημαίνονται:
1. Ο σχετικά ανώδυνος χαρακτήρας όλων σχεδόν των ΑΝΘΕΜ, που τόσο σε διαγνωστικό όσο και σε θεραπευτικό επίπεδο δεν χρησιμοποιούν μεθόδους οδυνηρές για τον άρρωστο και ως επί το πλείστον έχουν ένα πλασματικά ευχάριστο και αισιόδοξο τρόπο προσπέλασης του αρρώστου.
2. Η απογοήτευση και καταπόνηση πολλών αρρώστων που πάσχουν από δυσίατα, ανίατα ή κακοήθη νοσήματα οι οποίοι δεν ικανοποιούνται από την προσφορά της ορθόδοξης ιατρικής.
3. Η εξατομικευμένη προσέγγιση και πολύωρη απασχόληση των ασκούντων τις ΑΝΘΕΜ, σε αντίθεση με το απρόσωπο ή απρόσιτο ορισμένων κλασικών ιατρών που πολλές φορές δεν διαθέτουν τον απαραίτητο χρόνο για να προσφέρουν στον ασθενή την αναγκαία ηθική και προσωπική συμπαράσταση.
4. Ο έντονα τεχνολογικός και πολλές φορές ψυχρός χαρακτήρας της Κλασικής Ιατρικής η οποία χρησιμοποιεί δυσάρεστες και επώδυνες διαγνωστικές και θεραπευτικές τεχνικές.
5. Ο φόβος από τις γνωστές και παραδεκτές παρενέργειες των φαρμάκων της
κλασικής ιατρικής, καθώς και από τις επιπλοκές των διαγνωστικών και συγχρόνων θεραπευτικών μεθόδων.
6. Η υποβολή και η ψυχολογική προσέλκυση του αρρώστου με μέσα και μεθόδους μυστικισμού, που δημιουργούν ιδιαίτερη προσωπική σχέση εξάρτησης και υποδούλωσης της προσωπικότητας του αρρώστου στον θεραπευτή των ΑΝΘΕΜ.
7. Ο καθησυχασμός, η υποσχεσιολογία προς τον άρρωστο και η πειθώ, ότι θα έχει καλή έκβαση εφόσον ακολουθεί πιστά τις συγκεκριμένες οδηγίες.
8. Η αποτελεσματικότητα του placebo, ιδίως σε νοσήματα χρόνια ψυχοσωματικά, νευροφυτικά ή και αυτοΐώμενα (κυκλικά).
9. Ο υπερκορεσμός του ιατρικού επαγγέλματος ο οποίος ωθεί νέους ιδίως ιατρούς στην αναζήτηση εύκολων τρόπων επαγγελματισμού χωρίς επίπονες και μακροχρόνιες ειδικές σπουδές.
10. Μεγάλα οικονομικά συμφέροντα που εξυπηρετούνται από τη διακίνηση παρασκευασμάτων και συσκευών, με ταυτόχρονη οικονομική αποσυμφόρηση δαπανών από Ιδιωτικούς και Δημόσιους Ασφαλιστικούς Φορείς.
11. Τα Μέσα Επικοινωνίας που προβάλλουν ιδιαίτερα κάθε τι παράξενο, μυστηριώδες και εντυπωσιακό, τα οποία είναι χαρακτηριστικά έντονα στις ΑΝΘΕΜ.
12. Οι μέθοδοι προσηλυτισμού και θρησκευτικής λειτουργίας κλειστών ομάδων θεραπείας, που ειδικά απευθύνονται σε εύπιστα ή και χαμηλής αντίστασης μέλη της σύγχρονης κοινωνίας.

Η ΕΥΡΩΠΑΪΚΗ ΚΑΙ ΕΛΛΗΝΙΚΗ ΝΟΜΟΘΕΣΙΑ ΠΕΡΙ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ
Η Ευρωπαϊκή Ένωση στα πλαίσια της εναρμόνισης της Νομοθεσίας περί ελεύθερης διακίνησης εμπορικών προϊόντων μεταξύ των κρατών - μελών της, έχει εκδώσει την Οδηγία υπ. αριθμ. 9273 της 22/9/92. Η Οδηγία αυτή, σε γενικές γραμμές, αποδέχεται ότι τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα δεν έχουν αποδεδειγμένες φαρμακολογικές ενδείξεις. Εισάγει δε την κυκλοφορία τους χωρίς προηγούμενο έλεγχο και με απλή μόνο καταχώρηση, χωρίς να απαιτεί τις ειδικές διαδικασίες περί φαρμάκων ούτε και τις στοιχειώδης προϋποθέσεις για την έγκριση κυκλοφορίας τροφίμων.
 Η οδηγία αυτή, επιβάλλει!! να χρησιμοποιούνται αραιώσεις ομοιοπαθητικών ουσιών τόσο μεγάλες, ώστε να μην υπάρχει καμιά φαρμακολογική δράση ενώ προτείνει να αναγράφεται στην ετικέτα της συσκευασίας ότι δεν υπάρχουν συγκεκριμένες θεραπευτικές ενδείξεις. Προκύπτει έτσι σύγχυση γύρω από την έννοια περί φαρμάκου, δεδομένου ότι, εάν δεν πρόκειται για φάρμακα κακώς ονομάζονται φαρμακευτικά προϊόντα, εάν είναι φάρμακα τότε γιατί δεν είναι υποχρεωτικό να ελέγχεται η παρασκευή και η κυκλοφορία τους ως φαρμάκων;
Για την εξαίρεση των ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων από τον υποχρεωτικό για κάθε φάρμακο έλεγχο, η οδηγία επικαλείται τη "δυσκολία" της κλασικής ιατρικής να αξιολογήσει με "συμβατική στατιστική μεθοδολογία" τα κλινικά τους αποτελέσματα. Είναι όμως γνωστό ότι η Ιατρική, όχι μόνο έχει μεθοδολογία ελέγχου αλλά και την έχει εφαρμόσει στη μελέτη του όλου θέματος και έχει τεκμηριώσει τη μη αποτελεσματικότητα των ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων, η οποία δεν ξεπερνά την δράση των εικονικών φαρμάκων ή placebo.
Ο προτεινόμενος από την Ευρωπαϊκή Ένωση έλεγχος παρασκευής και κυκλοφορίας, έχει καθαρά εμπορικό και όχι επιστημονικό ιατρικό χαρακτήρα.
Η χρήση του όρου "αλλοπαθητικά φάρμακα" και "αλλοπαθητική ιατρική", σε αντιδιαστολή από την "ομοιοπαθητική", αποτελεί ένδειξη ευνοϊκής προκατάληψης υπέρ της ομοιοπαθητικής που μόνιμα χρησιμοποιεί αυτή την αδόκιμη ορολογία με προφανή στόχο την υποτίμηση της κλασικής ιατρικής.
Αξιοπερίεργη στην ίδια Οδηγία είναι η χρήση του επίσης αδόκιμου όρου "ανθρωποσοφικά φάρμακα", τα οποία μάλιστα εξομοιώνονται με τα ομοιοπαθητικά αν και δεν αποτελούν τίποτε περισσότερο από προϊόντα αποκρυφιστικών δοξασιών με δήθεν θεραπευτικές ιδιότητες, γεγονός το οποίο υποβαθμίζει την σοβαρότητα της Οδηγίας.
Η Ελληνική Νομοθεσία με την υπ' αριθμ. Υ6α/7881/10-11-94 (ΦΕΚ 918/14-12-94) Υπουργική Απόφαση στην προσπάθειά της για εναρμόνιση της προς την Ευρωπαϊκή Νομοθεσία προκαλεί ακόμη μεγαλύτερη σύγχυση:
1. Χαρακτηρίζει ως φαρμακευτικά προϊόντα τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα, χωρίς όμως να απαιτεί για την κυκλοφορία τους τις υποχρεωτικές για τα φάρμακα διαδικασίες έγκρισης.
2. Δέχεται ότι τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα πρέπει να είναι απαλλαγμένα μικροοργανισμών, χωρίς όμως και να επιβάλλει την αποστείρωση τους. Άλλωστε, η ομοιοπαθητική δεν παραδέχεται τα μικρόβια και τους ιούς ως αιτιολογικούς νοσογόνους παράγοντες και αυτός ο μεγάλος κίνδυνος δεν υπολογίζεται από την Νομοθεσία.
3. Επιτρέπει την χρήση ζωικών πρώτων υλών "ως έχουν" (άρθρο 2 παρ.3) χωρίς να επιβάλλει την υπαγωγή τους στην υπάρχουσα νομοθεσία περί φαρμάκων, όταν είναι επιβεβαιωμένο επιστημονικά ότι με ζωικής προέλευσης παρασκευάσματα υπάρχει ο κίνδυνος μετάδοσης λοιμωδών νοσημάτων.
4. Επαναλαμβάνει και χρησιμοποιεί τους όρους "αλλοπαθητικά φάρμακα" και "αλλοπαθητική ιατρική", που είναι απαράδεκτα και προσβλητικά για την κλασική ιατρική.
5. Κάνει λόγο για "δυναμοποίηση" και νομιμοποιεί αυτή την μέθοδο παρασκευής φαρμάκων, χωρίς να ερμηνεύει τι εννοεί, ενώ επιστημονικώς δεν υπάρχει η παραμικρή ένδειξη ότι η ανατάραξη ενός διαλύματος ή η λειοτρίβιση μιας ουσίας προσδίδει σε αυτά κάποια πρόσθετη βιοχημική ή θεραπευτική ιδιότητα.

ΠΑΡΑΤΗΡΗΣΕΙΣ
Σύμφωνα με τα παραπάνω και με βάση την τρέχουσα βιβλιογραφία σχετικά με τις ΑΝΘΕΜ, διατυπώνονται οι εξής παρατηρήσεις:
1. Απαραίτητη προϋπόθεση για τη θεωρητική αποδοχή και την πρακτική εφαρμογή αυτών των μεθόδων, αποτελεί η ύπαρξη κάποιας Κοσμικής Βιοενέργειας ή Συμπαντικής Ενέργειας και η λειτουργία ενός θεραπευτή ως "ενδιάμεσου"(Medium). Όμως δεν υπάρχει η παραμικρή μέχρι σήμερα επίσημη τεκμηρίωση για την ύπαρξη μιας τέτοιας υπερκοσμικής δύναμης, οπότε και ο ρόλος του "ενδιάμεσου" ως θεραπευτικού παράγοντα είναι ανυπόστατος.
2. Ειδικά για το βελονισμό υπάρχουν κάποιες ενδείξεις ότι είναι δυνατόν σε ορισμένες περιπτώσεις πόνου να ασκεί κάποια προσωρινή αναλγητική επίδραση που αποδίδεται στην απελευθέρωση ενδογενών πεπτιδίων (ενδορφίνες) όπως συμβαίνει και με κάθε επώδυνο ερέθισμα [53, 54, 55]. Ο μηχανισμός αυτός οπωσδήποτε δεν σχετίζεται με την γενεσιουργό αιτία του πόνου, ή, την κύρια νόσο, η οποία εξακολουθεί να παραμένει αθεράπευτη και επί της οποίας ουδεμία επίδραση ασκεί ο βελονισμός. Γενικά πάντως δεν υπάρχει μια επιστημονικά τεκμηριωμένη εξήγηση της αναφερόμενης αναλγητικής δράσης του βελονισμού τουλάχιστον με βάση την κλασική Φυσιολογία [17].
3. Το διαγνωστικό σκέλος της Ιατρικής και η έννοια της Διαφορικής Διάγνωσης είναι παντελώς ανύπαρκτα στην θεωρία και την πράξη όλων αυτών των θεραπευτικών μεθόδων. Η κλινική εξέταση ή δεν εφαρμόζεται καθόλου ή είναι πρωτόγονη και υποτυπώδης, ενώ όλη η σύγχρονη κλινική και εργαστηριακή μεθοδολογία αγνοείται και απορρίπτεται. Η αντιμετώπιση του αρρώστου είναι καθαρά συμπτωματολογική και ενσυνείδητα αγνοείται η κύρια νόσος. Ο καρκίνος του στομάχου, η σηψαιμία ή η περιτονίτις αντιμετωπίζονται μόνο όσον αφορά τα διάφορα συμπτώματα τους και ουσιαστικά εγκαταλείπονται στην πορεία τους. Ορισμένοι βέβαια ομοιοπαθητικοί, πρόσφατα, έχουν αρχίσει να χρησιμοποιούν εν μέρει την κλασική μεθοδολογία της Ιατρικής σε διαγνωστικό επίπεδο, αλλά και σε αυτές τις περιπτώσεις τα διαγνωστικά αυτά στοιχεία δεν λαμβάνονται υπόψη στην επιλογή του ομοιοπαθητικού παρασκευάσματος. Αποτελεί όμως οξύμωρο σχήμα η εφαρμογή της κλασικής διαγνωστικής μεθοδολογίας, η οποία ερευνά και αναζητεί το πραγματικό αίτιο της νόσου, να συνδυάζεται με ταυτόχρονη ανορθόδοξη θεραπευτική αντιμετώπιση, η οποία αγνοεί το πραγματικό αίτιο.
4. Επίσης, ενσυνείδητα αγνοείται η κάθε μορφής χειρουργική αντιμετώπιση του αρρώστου όπως σε διάτρηση στομάχου, ρήξη ανευρύσματος κοιλιακής αορτής ή στένωση μιτροειδούς ή ακόμη και σε οποιαδήποτε μορφή χειρουργήσιμού καρκίνου. Αυτά και αναρίθμητα άλλα χειρουργικά νοσήματα δεν αναφέρονται καν στα διάφορα θεωρητικά εγχειρίδια των ΑΝΘΕΜ και δεν αποτελούν αντικείμενα ειδικής θεραπείας [56].
5. Σε άλλες οξείες παθολογικές καταστάσεις, που επίσης δεν αναγνωρίζονται έγκαιρα, η απώλεια χρόνου από την προσφυγή στις ΑΝΘΕΜ συνεπάγεται επιδείνωση του ασθενούς π.χ. κρίση βρογχικού άσθματος, οξεία μηνιγγίτιδα κ.ά.
6. Η μη έγκαιρη διάγνωση και η ορθή θεραπεία σε χρόνια χειρουργικά ή παθολογικά νοσήματα (σακχαρώδης διαβήτης, χολολιθίαση, συγγενής καρδιοπάθεια), συνεπάγεται προοδευτική επιδείνωση και συχνά εμφάνιση επιπλοκών που θα μπορούσαν να είχαν προληφθεί.
7. Η εφαρμογή των ΑΝΘΕΜ οδηγεί πολλές φορές τον ασθενή σε διακοπή της ορθής θεραπευτικής αγωγής με αποτέλεσμα την επιδείνωση της νόσου και την εμφάνιση επικίνδυνων επιπλοκών π.χ. διαβητικού κώματος, οξέος πνευμονικού οιδήματος κ.α.
8. Κατά την εφαρμογή του βελονισμού ή κατά την λήψη "ομοιοπαθητικών παρασκευασμάτων" και κατά την εν γένει εφαρμογή των "ενεργειακών αυτών θεραπευτικών μεθόδων", υπάρχουν σαφείς κίνδυνοι μετάδοσης λοιμώξεων [57] από ιούς, βακτηρίδια, μύκητες ή παράσιτα δεδομένου ότι οι ασκούντες αυτές τις μεθόδους δεν αποδέχονται την παθολογική σχέση μικροβίων με λοιμώξεις και πολλές φορές δεν γνωρίζουν την αναγκαιότητα αλλά ούτε και την σωστή μεθοδολογία λήψης μέτρων αντισηψίας για προστασία των αρρώστων.
9. Ειδικά για τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα τονίζεται ότι δεν είναι φάρμακα διότι:
α. Στις αραιώσεις που προσφέρονται ενδέχεται να μην περιέχουν ούτε ένα μόριο της αρχικής ουσίας.
β. Δεν υπάρχει δυνατότητα τυποποίησης ή ελέγχου του οποιουδήποτε τυχόν δραστικού στοιχείου του παρασκευάσματος, που τελικά δεν είναι παρά μόνο νερό, οινόπνευμα, άμυλο ή γαλακτοζάχαρο.
γ. Τα κυκλοφορούντα στο εμπόριο ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα είναι εκτός ελέγχου Εθνικού Οργανισμού Φαρμάκου (ΕΟΦ) και είτε παρασκευάζοναι ιδιωτικά είτε εισάγονται ως κοινά εμπορεύματα χωρίς κανένα φαρμακολογικό έλεγχο.
10. Τα τυχόν ευνοϊκά αποτελέσματα των ΑΝΘΕΜ είναι παροδικά και αφορούν κυρίως ψυχοσωματικά ενοχλήματα, χωρίς την παραμικρή απόδειξη ότι υπερτερούν εκείνων του φαινόμενου placebo.
11. Η αποπροσωποποίηση των λειτουργών Επιστημονικής Ιατρικής καθώς και η αθρόα εφαρμογή επώδυνων διαγνωστικών και θεραπευτικών μεθόδων σύγχρονης τεχνολογίας, προκαλούν αίσθημα φόβου και εκτρέπουν ενίοτε τον άρρωστο προς πιο "ανώδυνες", "αισιόδοξες" και "αθώες" θεραπευτικές πρακτικές.
12. Η Κλασική Ιατρική στη χώρα μας δεν έχει δώσει ιδιαίτερα έμφαση στην ανάπτυξη του κλάδου της ψυχοσωματικής Ιατρικής που ουσιαστικά και επιστημονικά καλύπτει το πεδίο στο πλαίσιο του οποίου κινούνται και δρουν όλες οι ΑΝΘΕΜ.

ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
1. Η διάδοση των ΑΝΘΕΜ εξελίσσεται σε μείζον κοινωνικό πρόβλημα ιατρικής φύσεως με σαφείς ηθικές και θρησκευτικές προεκτάσεις.
2. Οι δυσμενείς ιατρικές κοινωνικές και οικονομικές επιπτώσεις από την εφαρμογή των ΑΝΘΕΜ δεν έχουν καταγραφεί μέχρι σήμερα.
3. Η δράση των ΑΝΘΕΜ γενικά είναι καθαρά δράση placebo.
4. Η εφαρμογή των μεθόδων αυτών από ιατρούς και μη γίνεται χωρίς επιστημονική βάση και χωρίς αξιόπιστες κλινικές μελέτες. Η βιβλιογραφία των ΑΝΘΕΜ είναι πτωχή, σχετικά χαμηλού επιπέδου, επηρεασμένη (Biased) και ατεκμηρίωτη. Ειδικά επισημαίνεται η απουσία διπλών-τυφλών μελετών, η μη επαναληψιμότητα των τυχόν θετικών αποτελεσμάτων καθώς και η δογματική απόρριψη της σύγχρονης διαγνωστικής και θεραπευτικής μεθοδολογίας.
5. Σε θεωρητικό και πρακτικό επίπεδο όλες οι ΑΝΘΕΜ τείνουν στην επαναφορά θεραπευτικών μεθόδων προ - επιστημονικής ιατρικής με κύριο χαρακτηριστικό την επίκληση μυστηριακών ενεργειακών ή αποκρυφιστικών δυνάμεων.
6. Ο θεραπευτής στις διάφορες ΑΝΘΕΜ δεν έχει ρόλο ιατρού με την επιστημονική έννοια του όρου, αλλά λειτουργεί ως ενδιάμεσος μεταξύ κάποιας ενεργειακής δύναμης και του αρρώστου.
7. Η επαγγελματική εκμετάλλευση του φαινόμενου placebo από τις ΑΝΘΕΜ προσλαμβάνει διαστάσεις ευρείας κοινωνικής εξαπάτησης.
8. Η αντιμετώπιση των ΑΝΘΕΜ από την Πολιτεία είναι επιφανειακή, ατελής και δείχνει άγνοια του προβλήματος.

ΠΡΟΤΑΣΕΙΣ
Με βάση τα παραπάνω η Επιτροπή προτείνει προς το Διοικητικό Συμβούλιο του ΙΣΑ τα εξής:
1. Να αναληφθεί από τον ΙΣΑ πρωτοβουλία για σωστή και τεκμηριωμένη ενημέρωση του ιατρικού κόσμου σχετικά με τις ΑΝΘΕΜ.
2. Αντίστοιχη προσπάθεια να αναπτυχθεί και για πληροφόρηση και συνεχή ενημέρωση του ευρύτερου κοινωνικού συνόλου.
3. Να γίνει δραστική παρέμβαση του ΙΣΑ προς την Πολιτεία για ριζική και συνολική αντιμετώπιση του προβλήματος όλων των μη συμβατικών και ανορθόδοξων θεραπευτικών μεθόδων.
4. Να αναπτυχθεί συνεργασία του ΙΣΑ με την Εκκλησία της Ελλάδας και την Πολιτεία, προκειμένου να αντιμετωπισθεί η ηθικοκοινωνική και θρησκευτική πλευρά του όλου θέματος.
5. Να αναληφθεί πρωτοβουλία από τον ΙΣΑ για συντονισμένες ενέργειες και από τους λοιπούς Ιατρικούς Συλλόγους της Ελλάδος και των χωρών της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
6. Να ελεγχθεί και να διακοπεί η οποιαδήποτε αντιποίηση του ιατρικού επαγγέλματος από αυτοαποκαλούμενους "θεραπευτές" κάθε είδους ΑΝΘΕΜ.
7. Να ερευνηθεί νομικώς εάν δικαιούνται μέλη του ΙΣΑ: α) να ασκούν τις ΑΝΘΕΜ παράλληλα ή εναλλακτικά με την Επιστημονική Ιατρική, β) να χρησιμοποιούν στην άσκηση των ΑΝΘΕΜ πανεπιστημιακούς ή τίτλους ειδικότητας που απέκτησαν με την Κλασική Ιατρική, γ) να ασκούν τις ΑΝΘΕΜ σε κρατικά Νοσοκομεία όπου έχουν προσληφθεί με άλλη ιδιότητα και για άλλο σκοπό.
8. Ο ΙΣΑ να κινήσει την νομική διαδικασία για δημοσιεύματα σε άρθρα και βιβλία των ΑΝΘΕΜ που περιέχουν στοιχεία συκοφάντησης, διασποράς ψευδών ειδήσεων, κλονισμού της εμπιστοσύνης και δυσπιστίας του κοινού προς την Κλασική Ιατρική με σκοπό το "ίδιον όφελος".
9. Ο ΙΣΑ, σε συνεργασία με τα Υπουργία Υγείας, Εμπορίου και με τον ΕΟΦ να προβεί σε ρυθμίσεις ώστε α) να μην εγκρίνεται από τα Ασφαλιστικά Ταμεία δαπάνες για θεραπείες ΑΝΘΕΜ, β) να μην αποκαλούνται "φάρμακα" τα ομοιοπαθητικά παρασκευάσματα, γ) σε κάθε περίπτωση χορήγησης ή πώλησης παρασκευασμάτων ΑΝΘΕΜ από Φαρμακοποιό, Ιατρό και οποιοδήποτε άλλο φυσικό πρόσωπο ή φορέα, να αναγράφεται υποχρεωτικά και με ευανάγνωστα κεφαλαία γράμματα στη συσκευασία η ένδειξη "ΠΡΟΣΟΧΗ: ΠΑΡΑΣΚΕΥΑΣΜΑ ΧΩΡΙΣ ΘΕΡΑΠΕΥΤΙΚΕΣ ΕΝΔΕΙΞΕΙΣ - ΕΚΤΟΣ ΕΛΕΓΧΟΥ ΕΟΦ".
10. Να αναπτυχθεί ο τομέας της Ψυχοσωματικής Ιατρικής όχι μόνο σε θεωρητικό επίπεδο αλλά και στην κλινική πράξη, έτσι ώστε να καλυφθεί πλήρως από την Κλασική Ιατρική ο χώρος και τα συγκεκριμένα προβλήματα υγείας, τα οποία αποτελούν κύριο αντικείμενο των ΑΝΘΕΜ.

ΒΙΒΛΙΟΓΡΑΦΙΑ
1. Brewin T.: Logic and magic in mainstream and tringe medicine. J Royal. Soc. Med. Vol 86-1993.
2. Delbanco T.: Unconventional medicine in the United States N. Engl. J. Med. Vol 328-1993.
3. Watt J.: Conventional and complementary approaches. Edit Royal Soc. of Medicine. Publications London 1988
4. Μητρ. Δημητριάδος Χριστόδουλος, Πουρτσουκλής Δ.: Καταστροφικές λατρείες. Εκδ. Αποστολ. Διακονίας, Αθήνα 1994.
5. S. Beijing College of Traditional Chinese Medicine.: Essentials of Chinese Acupuncture. Edit. Foreign Languages Press. Beijing 1980.
6. Χοανγκ Τι.: Τα κλασικά κείμενα του Κίτρινου Αυτοκράτορα Νέϊ Κινγκ. Μετάφραση Φ. Ρώσση. Εκδόσεις ΚΑΣΤΑΝΙΩΤΗ τόμος 1 1983, τόμος 2 1987, τόμος 3, 1988.
7. Αβραμίδης Αθ.: Ο Βελονισμός υπό το πρίσμα της Ιατρικής Επιστήμης. Εκδ. Υπακοή, Αθήνα 1996.
8. S.Felix Μ.: The treatment of disease by acupuncture. Edit. William Heinesmann, Medical Books, London 1980.
9. Prance S., Dresser A., Wood C.: Research on Traditional Chinese Acupuncture - science or myth: a review journal of Royal Soc. of Medicine. Vol. 81-1988.
10. Hahnemann S.: Όργανον της θεραπευτικής τέχνης. Μετάφραση Γ. Παπαφιλίππου, Εκδ. ΠΥΡΙΝΟΣ ΚΟΣΜΟΣ Αθήνα 1989.
11. Βυθούλκας Γ.: Ομοιοπαθητική. Η νέα ιατρική. Εκδ. ΑΔΑΜ, Αθήνα 1992.
12. Hahnemann S.: Die chronisches Krankheiten, Theoretischer Teil Edit. Hang. Heidebberg 1983.
13. Αβραμίδης Β. ΑΘ.: Η....Ομοιοπαθητική υπό το πρίσμα της Ιατρικής Επιστήμης. Μονογραφία. Εκδ. Υπακοή, Αθήνα 1996.
14. Donnelly W., Spykerboer J., Thong V.: Are patients who use alternative medicine dissatisfied with orthodox medicine? Med J. Aust. Vol 142-1985.
15. Berkowitg G.: Homoeopathy: Keeping an open mind. The Lancet Vol. 344-1994.
16. Gotzsche P., Renckens C.: Trials of homoeopathy. The Lancet Vol 341-1993.
17.Guyton A.C., Hall J.E.: Textbook of Medical Physiology N.B Sanders Co, 9th Edition, 1996. Chapter 45, p. 565: Organization of the Nervous System, Basic Functions of Synapses and Transmitter Substances.
18. Buckman R, Lewith G: What does homeopathy do and how? BMJ Vol 9-1994.
19. Kleijnen J., Knipschild P., Gerben R.: Clinical trials of Homoeopathy BMJ. Vol 302-1991
20. Reilly D: Is evidence for homoeopathy reproducible? The Lancet Vol 344-1994
21. Erust. E., Resch K.: Concept of true and perceived placebo effects BMJ Vol 311-1995.
22. Campion E.: Why unconventional medicine? N. Engl J. Med Vol 328-1993.
23. Joyce C.R.B : Placebo and complementary medicine. The Lancet Vol 344 -1994.
24. Northocott H., Bachynsky J.: Current utilisations of chiropractic prescription medicines, nonprescription medicines and alternative health care. Soc.Sci. Med. Vol 37-1993
25. Αλεβιζόπουλος Α: Νεοφανείς αιρέσεις. Καταστροφικές λατρείες. Εκδ. ΔΙΑΛΟΓΟΣ, Αθήνα 1995.
26. Fisher P., Ward A.: Complementary medicine in Europe. B.M.J. Vol.309, 9 July 1994.
27. Δρίτσας Σ., Σκαπινάκης Π., Χαλκιαδάκη Δ., Χατζηγεωργΐου Γ., Τσερπέ Π., Μπούρα Σ., Χούπας Π.: Προτίμηση της Εναλλακτικής Ιατρικής από άτομα που διαμένουν στην περιοχή των Αθηνών. ΙΑΤΡΙΚΑ ΧΡΟΝΙΚΑ Τόμος ΙΘ' Τεύχος 10.
28. Ιεραπετριτάκης Γ.: Φαινόμενο placebo. Ιατρική Επιθ. Ενόπλων Δυνάμεων Τομος 20-1986.
29. Γαρδίκας Κ. Σύγχρονες αντιλήψεις για τα Placebos. Επιθεώρηση Υγείας της συντάξεως, Μάρτ.-Απριλ. 1994.
30. Thomas K.: The placebo in general practice. The Lancet Vol 344-1994.
31. Benson H., Epstein M.: The placebo effect. A neglected asset in the care of patients. JAMA Vol 232-1975.
32. Benson H.: Harnessing the power of the placebo. Effect and renaming it "Remembered Wellness" Ann. Rev. Med Vol 47-1996.
33. Collier J.: Confusion over use of placebos in clinical trials B.M.J Vol.311-1995.
34. Jensen P.: The doctor patient relationship. Ann Intern Med. Vol. 95-1981.
35. Flether. P.: Η δύναμη της αυθυποβολής. Μετάφραση Γραμμένος Θ. Εκδ. ΘΥΜΑΡΙ, Αθήνα 1982.
36. Ελληνική Ιατρική Εταιρεία Μελέτης Ψυχοσωματικών Προβλημάτων. Δυσχέρειες στην ψυχοσωματική προσέγγιση σήμερα. Πρακτικά 7ου μετεκπαιδευτικού διημέρου Αθήνα - 1993.
37. Παπαδάτου Δ., Αναγνωστοπούλου Φ.: Η ψυχολογία στο χώρο της Υγείας. Εκδ. Ελληνικά Γράμματα, Αθήνα 1995.
38. Simonton Ο., Matthews S.: Γίνε ξανά καλά. Μετάφραση Μυγιάκης Λ. Εκδ. ΙΑΜΒΛΙΧΟΣ Αθήνα 1988.
39. Vachet P.: Η σκέψη που γιατρεύει. Μετάφραση Μ. Κουλεντιανού, Εκδ. ΘΥΜΑΡΙ, Αθήνα 1984.
40. Brody H.: The physician- patient contact: Ethical and legal aspects. J. Legal Med. Vol 4-1976.
41. Gowdey G., Phil D.: A guide to the pharmacology of placebos. Can. Med. Assoc. J. Vol 128-1983.
42. Silber T.: Placebo therapy. The ethical dimensions JAMA Vol 242-1979.
43. Brody H.: The lie that heals: The ethics of giving placebos. Ann. of intern. Med. Vol 97-1982.
44. Skrabanck P.: Demarcations of the absurd. The Lancet Vol. 10-1986
45. Gimmel G., Shumilova I, Khalmuratova R.: Changes in Concentration of endogenous opiates in the blood and cerebrosginal fluid during acute painful stimuli and protective electroacupuncture analgesia. Anesteziol - Reanimatol Vol 6-1989.
46. Pomeranz B., Cheng R. and Law P. Acupuncture reduces electrophysiological and behavioral responses to noxious stimuli. Pituitary is implicated. Experimental Neurology Vol 54- 1977.
47. Takeshige C., Nakamura A., Asamoto S.: Positive feedback action of pituitary beta - endorphin on acupuncture analgesia afferent pathway. Brain. Res. Bull Vol 29-1992.
48. Han J.S., Terenius L.: Neurochemical Basis of acupuncture analgesia. Ann. Rev. Pharmacol. Toxicol Vol 22- 1982.
49. Anderson S.A., Ericson Τ., Holmgren Ε. and Lindqvist G.: Electro-acupuncture. Effect on pain threshold measured with electrician stimulation of teeth. Brain Research, 63 (1973) 393-396.
50. Lorini G., Fusori A.: Agopuncture e psichiatria. Nota preliminare. Mid. Med. Vol 68 - 1977.
51. Cocchi R., Cappucio S., Piccolo G.: Acupuncture in the psychiatric field. Psychodynamic and sociodynamic consideration Min. Med Vol 68 - 1977.
52. Tauber A.: On pigeons, physicians and placebos. Royal Soc. of Med. Vol 84-1991
53. Ιεραπετριτάκης Γ.: Βελονισμός, Ιατρική, Τόμος 46-1984.
54. Man. P., Chen. C.: Mechanisms of acupuncture anesthesia. The two-gate control theory. Dis. Nerv. Syst. Vol 33-1972.
5. Melzack R., Wall P. D.: Pain mechanisms. A new Theory. Science, 150 (1965) 971-979.
56. Τσαντήλας Δ.: Οι κίνδυνοι των εναλλακτικών μεθόδων επί χειρουργικών παθήσεων. Πρακτικά ημερίδας με θέμα "Η παραϊατρική δράση της ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ". Αρναία Χαλκιδική 1996.
 57. Harrison T.: Principles of internal medicine. Edit Mc Craw-Hill Inc. New York 1983.
58. Linde K., Clausius N., Ramirez G., Melchart D., Eitel F., Hedges L.V., Jonas W.B.: Are the clinical effects of Homoeopathy placebo effects? A meta-analysis of placebo-controlled trials. THE LANCET, Vol.350, p.834-843, Sept.20,1997.
59. COMMENTARY: THE LANCET: Homoeopathy trials: going nowhere. Vol 350, p. 824, Sept. 20,1997. Homoeopathy trials reason for good ones but are they warranted? Vol. 350, p. 825 Sept. 20, 1997.
* ΣΗΜΕΙΩΣΗ : Η ορολογία γύρω από την υποτιθέμενη παγκόσμια ενεργειακή δύναμη ποικίλει π.χ. πράνα (Ινδονησία), Αστρικό Φως (καβαλιστές), Αιθερική Δύναμη, Βιοενέργεια (Οργονομία), Ζωική Ενέργεια ή Ζωτική Δύναμη (Βιταλιστές - Ομοιοπαθητική) κ.α.

ΟΙ ΥΠΟΓΡΑΦΟΝΤΕΣ ΙΑΤΡΟΙ
1. Παναγιώτης Μπεχράκης
2. Αθανάσιος Αβραμίδης
3. Γεώργιος Ιεραπετριτάκης

ΠΗΓΗ:http://www.alopsis.gr/modules.php?name=News&file=article&sid=655

ΔΙΑΒΑΣΤΕ ΕΠΙΣΗΣ: 1)ΚΑΤΑΛΟΓΟΣ ΑΙΡΕΣΕΩΝ ΚΑΙ ΠΑΡΑΘΡΗΣΚΕΙΩΝ ΠΟΥ ΥΠΑΡΧΟΥΝ ΣΤΗΝ ΕΛΛΑΔΑ
 
 2)ΤΟ ΡΕΙΚΙ ΚΑΙ Ο ΑΠΟΚΡΥΦΙΣΜΟΣ ΤΗΣ ΝΕΑΣ ΕΠΟΧΗΣ.ΠΡΟΣΟΧΗ!

3)ΓΕΡΟΝΤΕΣ ΠΑΪΣΙΟΣ ΚΑΙ ΠΟΡΦΥΡΙΟΣ: ΚΑΤΑ ΤΗΣ ΟΜΟΙΟΠΑΘΗΤΙΚΗΣ